ምክረ ሐሳብ
የአፍሪካ የንግድ አብዮት አፍሪካን ዓለም ካለ ግምታዊነት እጅግ የተናሰ የእድገት ገበያ አድርጎ ለመቀበል የማኪንዚ ክርክር ነው። ደራሲዎቹ ሦስት ከፍተኛ የማኪንዚ ሽርክና ናቸው፣ ሁለቱም በአፍሪካ የተወለዱ፣ የሥራ ሕይወታቸውን ሙሉ አሕጉሩ የኢኮኖሚ ታሪክ ውስጥ ያሳለፉ። መጽሐፉ የአንባቢውን አስተሳሰብ ካርታ ለመፈተን በቀላል ጥያቄ ይከፍታል። በአፍሪካ ውስጥ ስንት ኩባንያዎች በዓመት አንድ ቢሊዮን ዶላር ወይም ከዚያ በላይ ገቢ ያገኛሉ? ከተጠየቁ አስፈጻሚዎች ብዙውን ጊዜ የተሰጠው መልስ ከዜሮ እስከ ሃምሳ ነው። ትክክለኛው ቁጥር ግን አራት መቶ ነው። በአማካይ እነዚህ አራት መቶ ኩባንያዎች ከዓለም ተወዳዳሪዎቻቸው በፍጥነት ያድጋሉ፣ የበለጠ ትርፍም ያገኛሉ። ብዙ የውጭ ሰዎች፣ ብዙ ኢንቨስተሮችም ጨምሮ፣ ይህን አያውቁም።
መጽሐፉ ለሦስት ዓይነት አንባቢዎች ነው። ወደ ሌሎች የአፍሪካ ገበያዎች መስፋፋት እያሰቡ ላሉ የኢትዮጵያ አስፈጻሚዎችና ትንሽ የንግድ ባለቤቶች። ወደ ሀገራቸው ተመልሰው አንድ ነገር ለመገንባት ለሚወስኑ ዲያስፖራ ባለሙያዎች። ስለ አፍሪካ የምዕራብ ጋዜጣ ታሪክ ያነበበ እና ስዕሉ ይበልጥ ውስብስብ ይሁን ብሎ ለሚጠራጠር ሁሉ። መጽሐፉ በተጨማሪ ለአተኑ አንባቢ የተጻፈ ነው፣ በአፍሪካ ውስጥ ላለ እና የራሱን የአሕጉሩ አስተሳሰብ ካርታ መልሶ ለሚገነባ።
መጽሐፉን ጠቃሚ የሚያደርገው ጥቅም-ኩብ መሆኑ ነው። ስለ አፍሪካ እድል ቢል በማደብ ውስጥ አይከራከርም። ኩባንያዎችን (ዳንጎቴ፣ የኢትዮጵያ አየር መንገድ፣ MTN፣ ጁሚያ፣ Equity Bank)፣ ሰዎችን (አሊኮ ዳንጎቴ፣ ሣራ ሜንከር፣ ሚቸል ኤሌግቤ፣ ዶናልድ ካቤሩካ)፣ ልዩ ስምምነቶችን፣ ልዩ ገቢዎችን፣ ልዩ ውድቀቶችን ይሰይማል። የሚወጣው መዋቅር ጥርት ያለ ነው። የአፍሪካን የወደፊት የሚቀርጹ አምስት ትልልቅ የእድገት አዝማሚያዎች አሉ። እነዚያን አዝማሚያዎች ወደ እውነተኛ ንግድ ለመተርጎም ማንኛውም ኩባንያ ሊቆጣጠራቸው የሚገቡ አራት ቅድሚያዎች አሉ። መጽሐፉን ለመረጃው አንድ ጊዜ አንብቡት፣ ለስልቱ ሁለተኛ ጊዜ። ዲያግራሞቹ ከእናንተ ጋር ይቆያሉ።
የሚወሰዱ ቁልፍ ነጥቦች
- አፍሪካ 400 ቢሊዮን-ዶላር ኩባንያዎች አሏት፣ ዜሮ አይደለም። ማኪንዚ በዓለም ዙሪያ አስፈጻሚዎችን ጠይቆ ይህን የሚያውቅ ማንም አልነበረም። የአሕጉሩ ትልልቅ ኩባንያዎች ከዓለም ተወዳዳሪዎች በበለጠ ፍጥነት ያድጋሉ፣ የበለጠም ያተርፋሉ።
- ብዙ ምዕራባውያን የሚይዙት የአስተሳሰብ ካርታ ስህተት ነው። አፍሪካ በዓለም ላይ እጅግ በፍጥነት ከተሞች የሚበዙበት ክልል እየሆነ ነው። በ2034 ዓ.ም. ከቻይና ወይም ህንድ የበለጠ የሥራ-ዕድሜ ሕዝብ ይኖራታል።
- ትልልቅ አምስቱ የእድገት አዝማሚያዎች። ሕዝብና ከተሜነት፣ የኢንዱስትሪ መስፋፋት፣ የመሠረተ ልማት ግንባታ፣ የተፈጥሮ ሀብት ብዛት፣ የዲጂታል ዝለላ። እያንዳንዱ እውነተኛ ነው። እያንዳንዱም ግን ስንፉ ኢንቨስተሮችን ራቅ ያስቀመጠ መዋቅራዊ ችግር አለው።
- አንበሶችና አደን። በአፍሪካ ኩባንያዎች በላቀ አከናወኖችና በዝቅተኛ አከናወኖች በጥብቅ ይከፋፈላሉ። ከፍተኛ ግማሽ ላይ ያሉ የአፍሪካ ባንኮች በፍትሐዊነት 37 በመቶ ይመለሳሉ። ዝቅተኛ ግማሽ ላይ ያሉ ሩብ ብቻ። ልዩነቱ ስልት ነው፣ አሕጉሩ አይደለም።
- አራቱ ቅድሚያዎች። የእናንተን የአፍሪካ ስልት ካርታ አድርጉ። የንግድ ሞዴላችሁን አዲስ ሐሳብ ስጡት። ለረዥም ጊዜ ጥንካሬ ይገንቡ። የአፍሪካን ችሎታ ይልቀቁ። አራቱንም የሚያደርጉ ኩባንያዎች ያሸንፋሉ። ሦስት የሚያደርጉና አንዱን የሚተው ብዙውን ጊዜ ይሸነፋሉ።
- ያልተሟሉ ፍላጎቶች እድል ናቸው፣ መሰናክል አይደሉም። አፍሪካ በጣም ጥቂት የችርቻሮ ሱቆች፣ በጣም ጥቂት ባንኮች፣ በጣም ጥቂት ኤሌክትሪክ፣ በጣም ጥቂት ኢንተርኔት አላት። እያንዳንዱ ጉድለት ለማየት ምናብ ላለው ሰው የሚገነባ ንግድ ነው።
- የረዥም ጊዜ ቁርጠኝነት ሊዘለል የማይችል ነው። በመጽሐፉ የተሳካላቸው ኩባንያዎች ሁሉ ለብዙ ዐሥርተ ዓመታት ቁርጠኛ ሆነዋል። አፍሪካን ለሁለት ዓመት ሞክረው የሚወጡ ኢንቨስተሮች ናቸው ገንዘባቸውን የሚያጡት።
- አሕጉሩ የአካባቢ ዕውቀትን ይሸልማል። እጅግ በፍጥነት የሚያድጉ ንግዶች በአፍሪካ የሚኖሩ፣ ከአፍሪካ የሚቀጥሩ፣ የሚሠሩበትን ከተሞች ፖለቲካና ቋንቋ የሚረዱ ሰዎች ናቸው የሚያስተዳድሯቸው።
ጥልቅ ማጠቃለያ
ለምን አፍሪካ፣ ለምን አሁን
በመጽሐፉ መክፈቻ ላይ ያለ አጭር አስደሳች ታሪክ ይታያል። የኮሪያ ኮንግሎሜሬት ሊቀመንበር የማኪንዚን ቀርቦታ ሲመለከት ካርታው “ኮንጎ የተባሉ ሁለት ሀገሮች” እንዳሉት ይጠቁማል። እውነት ነው። የኮንጎ ዴሞክራቲክ ሪፐብሊክ (87 ሚሊዮን ሰዎች፣ ሰፊ ማዕድናት፣ ግጭት የበዛበት) እና የኮንጎ ሪፐብሊክ (5 ሚሊዮን ሰዎች፣ ዋና ነዳጅ አምራች) አሉ። መጽሐፉ ይህን ለሰፊ ነጥብ ይጠቀምበታል። አፍሪካ 54 ሀገሮች፣ 1.2 ቢሊዮን ሰዎች፣ ከአንድ ሺህ በላይ ቋንቋዎች፣ በገቢ፣ በመሠረተ ልማት፣ በንግድ ብቃት ላይ ሰፊ ልዩነት አላት። ብዙ የውጭ ሰዎች ይህን ውስብስብነት በአዕምሮአቸው ሊይዙት አይችሉም። ስሜቱ፣ ደራሲዎቹ ይጽፋሉ፣ የአፍሪካን ስፋት መገመትና እዚያ ንግድ የመስራትን ችግር ማብዛት ነው።
መጽሐፉ ስዕሉን በመረጃ ይስተካክል። አራት መቶ ቢሊዮን-ዶላር ኩባንያዎች። ባንኮች በዓለም መጠን ሁለት እጥፍ ገቢ የሚያድጉ፣ የበለፀጉ-ገበያ ባንኮችን ሁለት እጥፍ ትርፍ የሚያተርፉ። አሕጉሩ በ2037 ወደ አብላጫ ከተሜነት እየሄደ ነው። 122 ሚሊዮን ንቁ የሞባይል የፋይናንስ አገልግሎቶች ተጠቃሚዎች፣ የስማርትፎን ግንኙነቶች በ2022 ወደ 636 ሚሊዮን እንደሚደርሱ ይተነበያል። የአዋቂ ጥንቅሬ ከ1990 ጀምሮ ዐሥር በመቶ ጨምሯል። የሕይወት ጊዜ እየጨመረ ነው። በድህነት ውስጥ የሚኖሩ የአፍሪካውያን መጠን ከ1990 56 በመቶ ወደ 2012 43 በመቶ ቀንሷል።
ደራሲዎቹ የጭለማ ዜናዎች ስህተት ናቸው ለማለት እያረኩ አይደለም። የኒው ዮርክ ታይምስ የሚሮጥ የእገታ፣ የግጭትና የሙስና ታሪኮች ትክክለኛ ናቸው። ግን ያ ታሪክ ከፊል ነው፣ ከፊል ስዕሉም የውጭ ኩባንያዎች አፍሪካን በበቂ ሁኔታ አይተው ለመሥራት እንዳይችሉ ዋጋ አስከፍሏል ይላሉ።
መጽሐፉ ኢትዮጵያን በስም ብዙ ጊዜ ይጠቅሳል፦ የደብረ ብርሃኑ የሮሃ የመስታወት ጠርሙስ ፋብሪካ (በኢትዮጵያ የልማት ባንክ የተደገፈ የአሜሪካ-ኢትዮጵያ ሽርክና)፣ የሣራ ሜንከር Gro Intelligence (በኢትዮጵያ የተወለደች የቀድሞ የዎል ስትሪት ነጋዴ የመሠረተችው)፣ የኢትዮጵያ አየር መንገድ እንደ አሕጉሩ አንዱ አንበሳ፣ አዲስ አበባ እንደ በደንብ የሚተዳደር በፍጥነት የሚያድግ ከተማ። የኢትዮጵያ አንባቢ በዓለም አቀፍ የንግድ ጽሑፍ ራሱን ሊያይ በማይችልበት መንገድ በዚህ መጽሐፍ ራሱን ሊያይ ይችላል። የአተኑ አንባቢዎች መጽሐፉ የሚተርከውን ታሪክ ቀደም ሲል ኖረውታል።
ትልልቅ አምስቱ የእድገት አዝማሚያዎች ከመጠምዘዣ ጋር
እድሉን ለመረዳት የቀርቡ መዋቅር ደራሲዎቹ ትልልቅ አምስቱ የሚሉት ነው። እያንዳንዱ ከእርሱ ጋር የተያያዘ መዋቅራዊ ችግር ያለው ሜጋ-አዝማሚያ ነው።
አዝማሚያ 1፦ በፍጥነት እያደገ ያለ ከተሜ ሕዝብ። አፍሪካ በ2025 ላይ የሰው ልጅ አምስተኛ ድርሻ ይኖራታል፣ ሕዝቧን በዘመኑ መካከል እጥፍ ታደርጋለች። የሥራ-ዕድሜ ሕዝብ እያደገ ሲሆን፣ የቀሪው ዓለም እያረጀ ነው። በ2034 አሕጉሩ ከቻይና ወይም ህንድ የበለጠ የሠራተኛ ኃይል ይኖራታል። መጠምዘዣው፦ አማካይ ገቢዎች በምዕራባዊ መለኪያ አሁንም ዝቅተኛ ናቸው፣ ኢ-እኩልነትም ከፍ ያለ ነው። እድሉ ከፍተኛ መኪና ለሚሸጥ ኩባንያ ከቆጣቢ መሠረታዊ ለሚሸጥ ኩባንያ የተለየ ነው።
አዝማሚያ 2፦ የኢንዱስትሪ መስፋፋት። አፍሪካ በተመረተ ሸቀጥ የትሪሊዮን ዶላር የንግድ ጉድለት ታካሂዳለች። አሕጉሩ ከስሚንቶ ጀምሮ እስከ መስታወት ጠርሙስ እና የተዘጋጀ ምግብ ድረስ ሁሉንም ነገር ማለት ይቻላል ያስመጣል። የሀገር ውስጥ ምርት አቅም መገንባት እድል ግዙፍ ነው። መጠምዘዣው፦ የኤሌክትሪክ መቆራረጥ፣ በአፍሪካ ሀገሮች መካከል የንግድ መሰናክሎች፣ የምርታማነት ጉድለቶች የኢንዱስትሪ መስፋፋት ትዕግሥት ያለው ካፒታልና ሁልጊዜ ያልሆነ መሠረተ ልማት ይጠይቃል ማለት ነው።
አዝማሚያ 3፦ የመሠረተ ልማት ግንባታ። መንግሥቶችና የግል ዘርፉ በኤሌክትሪክ፣ በትራንስፖርትና በውሃ ላይ ጠንክረው እየገፉ ናቸው። መጠምዘዣው፦ የቀደመው ጉድለት ሰፊ ነው። የአፍሪካ የኤሌክትሪክ ጉድለት ብቻ ወደ መቶ ቢሊዮኖች ዶላር ያህል ይዘልቃል። ለመገንባት የሚመጡ ኩባንያዎች ለብዙ ዐሥርተ ዓመታት ይሠራሉ።
አዝማሚያ 4፦ የተፈጥሮ ሀብት ብዛት። ግብርና፣ የማዕድን ቁፋሮ፣ ነዳጅ፣ ጋዝ ሰፊ ዘርፎች ሆነው ይቀጥላሉ። አፍሪካ የዓለም ዕለ-ቆኝ መሬት ብዙ ድርሻ አላት። መጠምዘዣው የተፈጥሮ ሀብት በታሪክ ወደ ሰፊ ብልጽግና አልተተረጎመም፣ የተሳኩ ኩባንያዎች ከበለፀጉ-ሀገር ተወዳዳሪዎች ያልተዘጋጁ የአካባቢ፣ የፖለቲካ፣ የማኅበራዊ ውስብስብነት ማሳለፍ አለባቸው።
አዝማሚያ 5፦ የዲጂታል ዝለላ። ሞባይል ስልኮች አስተማማኝ የመስመር ስልኮች ከመድረሳቸው በፊት ብዙ የአፍሪካ ቦታ ደረሱ። የሞባይል ገንዘብ ከባንክ ቅርንጫፎች በፊት ብዙ የአፍሪካ ቦታ ደረሰ። የዲጂታል ቅበላ በአሕጉሩ ላይ በማንኛውም ቀደም ሰል ክልል ካለ በላይ በፍጥነት እየተከሰተ ነው። መጠምዘዣው፦ ይህን እድል ለመያዝ የሚያስፈልገውን የቴክኒካል ችሎታና የኢንቨስትመንት መጠን መገንባት ሆነ ብሎ ጥረት ይጠይቃል።
በእነዚህ አምስቱ አዝማሚያዎች ላይ የደራሲዎቹ ማእከላዊ ክርክር መጠምዘዣዎቹ ራሳቸው ውድድርን ዝቅ ብለው የሚያስቆዩ ናቸው የሚል ነው። መዋቅራዊ ችግሮችን ለመፍታት ምናብ ያላቸው ኩባንያዎች ጥቅሙን ያያያዛሉ።
የእናንተን የአፍሪካ ስልት ካርታ አድርጉ
በስልት መመሪያው የመጀመሪያው ቅድሚያ እጅግ መሠረታዊው ነው። በአፍሪካ የሚወድቅ ኩባንያ ሁሉ ማለት ይቻላል በደካማ የተነደፈ የመግቢያ ስልት ምክንያት ይወድቃል። መጽሐፉ አራት የመመሪያ መሣሪያዎች ያቀርባል።
ለእድገት ግልጽ የመፈለግ ግብ አስቀምጡ። ምን መጠን ያለው ንግድ ለመገንባት እንደምትፈልጉ፣ መቼ፣ በየት ሀገሮች ይወስኑ። ግልጽ ያልሆኑ ግቦች ግልጽ ያልሆኑ ውጤቶችን ይሰጣሉ። የተሳካላቸው የአፍሪካ ኩባንያዎች (ዳንጎቴ፣ MTN፣ የኢትዮጵያ አየር መንገድ) ግልጽ የብዙ ዐሥርተ ዓመታት የእድገት ግቦች አስቀምጠዋል።
እጅግ አስፈላጊ ለሆኑት ገበያዎች ቅድሚያ ስጡ። አፍሪካ አንድ ገበያ አይደለችም። 54 ናቸው፣ በGDP በሰው፣ በደንብ መንፈስ፣ በቋንቋዎች፣ በሸማች ባህሪ ላይ ሰፊ ልዩነት ያላቸው። መጽሐፉ የፖርትፎሊዮ አካሄድ ያቀርባል፦ ዘርፋችሁ እጅግ ጠንካራ ጥቆማዎች ያሉበት ትንሽ የገበያ ስብስብ ምረጡ፣ ከመስፋፋት በፊት ሀብቶችን እዚያ አከማቹ።
ስፋት እና አግባብነት እንዴት እንደምታሳኩ ይዘርዝሩ። አንዳንድ ንግዶች በተፈጥሮ እድገት ይሰፋሉ። ሌሎች በመቀላቀልና በመግዛት። ሌሎች ከአካባቢ አጋሮች ጋር በተደባለቀ ድርጅት። ደራሲዎቹ ግልጽ ናቸው አንድ ብቻ ዘዴ በሁሉም ቦታ አይሠራም። የSABMiller የአፍሪካ መስፋፋት እንደ የመረዳት ስፋት ግንባታ ምሳሌ ይጠቀማሉ።
ለማብለላ የሚያስፈልጋችሁን ሥነ ምኅዳር ይገንቡ። በአፍሪካ ምንም ንግድ ብቻውን አይሳካለትም። መጽሐፉ አቅራቢዎችን፣ አከፋፋዮችን፣ የመንግሥት ግንኙነቶችን፣ የማኅበረሰብ ሽርክናዎችን ያጎላል። የሚያሸንፉ ኩባንያዎች ከሚያስፈልጋቸው በፊት የተአማኝ የአካባቢ ግንኙነቶች መረብ ይገነባሉ።
“እጅግ አስፈላጊ ለሆኑት ገበያዎች ቅድሚያ ስጡ” መሣሪያ በኢትዮጵያ የንግድ እውነታ ላይ በትክክል ይተገበራል። ኢትዮጵያ ትልቅ፣ በፍጥነት የሚያድግ፣ ግን በጥብቅ የተደነገገ ገበያ ናት፣ የምንዛሬ ቁጥጥሮች ያሉባት። ወደ ኢትዮጵያ የሚስፋፉ ኩባንያዎች ከኢትዮጵያ ወደ ኬንያ ወይም ናይጄሪያ ከሚስፋፉ የተለየ ሥነ ምኅዳር መቆጣጠር አለባቸው።
የንግድ ሞዴላችሁን አዲስ ሐሳብ ስጡት
ሁለተኛው ቅድሚያ ፈጠራ ነው፣ ግን የሲሊኮን ቫሊ ዓይነት አይደለም። ደራሲዎቹ የማኪንዚ ትርጉም ይጠቀማሉ፦ ንግዱ እንዴት ዋጋ እንደሚፈጥርና እንደሚያደርስ መልሶ ማሰብ። አራት ልምዶች ጎልተው ይታያሉ።
የአፍሪካን ያልተሟሉ ፍላጎቶች የሚሞሉ ምርቶችንና አገልግሎቶችን ይፍጠሩ። በደብረ ብርሃን ኢትዮጵያ ያለው የሮሃ የመስታወት ጠርሙስ ፋብሪካ ደራሲዎቹ ደጋግመው የሚመለሱበት ምሳሌ ነው። የአፍሪካ መጠጥ አምራቾች 90 በመቶ ጠርሙስ ይያስመጡ ነበር። የአሜሪካ ሥራ ፈጣሪ ከኢትዮጵያ የልማት ባንክና ከደቡብ አፍሪካ የመስታወት ኩባንያ ጋር ተባብሮ የሀገር ውስጥ ምርት ገነባ። እድሉ ለዓመታት በግልጽ ይታይ ነበር፣ ትክክለኛ መዋቅር ያለው ሰው እስኪያይ ድረስ።
ከደንበኞች ጋር በእውነት ለመተባበር የንግድ ሞዴላችሁን መልሰው አስቡ። የአፍሪካ ሸማቾች ያነሰ ገንዘብ ያላቸው ምዕራባዊ ሸማቾች አይደሉም። የተለየ የገንዘብ ፍሰት ሞዴል፣ ከብራንዶች ጋር የተለየ የመተማመን ግንኙነት፣ የተለየ የመዳረሻ ችሎታ ያላቸው ሸማቾች ናቸው። የሚስማሙ ኩባንያዎች ያሸንፋሉ። ሞዴላቸውን የሚያስመጡ ይሸነፋሉ።
ወጪንና ዋጋን ለመቀነስ ቅን ይሁኑ። የአፍሪካ ሸማቾች ዋጋ-ስሜታዊ ናቸው። የሚያሸንፉ ኩባንያዎች የገበያውን ሰፊ መካከለኛ ለማስተናገድ ብቻ ሳይሆን፣ ለሀብታሙ ጫፍ ብቻ ሳይሆን፣ በቂ ቅን ሥራዎችን ይገነባሉ።
የቀጣዩን ፈጠራ ጨረር ለመልቀቅ ቴክኖሎጂን ይጠቀሙ። መጽሐፉ Interswitch (የናይጄሪያ ክፍያ)፣ ጁሚያ (ኢ-ኮሜርስ)፣ M-Kopa (ከኤሌክትሪክ ግሪድ ውጭ ሶላር ከሞባይል-ገንዘብ ፋይናንስ ጋር)፣ Gro Intelligence (ለግብርና ዊኪፒዲያ፣ በሣራ ሜንከር የተመሠረተ) ያቀርባል። እያንዳንዱ ቴክኖሎጂን ቀደም ሲል በአፍሪካ የገቢ ደረጃዎች ኢኮኖሚያዊ የማይቻል የነበረን አንድ ነገር ለማድረስ ይጠቀማል።
የሣራ ሜንከር ታሪክ በስም መጠቀስ የሚገባው ነው። በኢትዮጵያ የተወለደች የዎል ስትሪት ነጋዴ የነበረች፣ የግብርና መሬት በኢትዮጵያ በሄክታር 1 ዶላር ሊከራይ ሲችል፣ የአሜሪካ መሬት 15,000 ዶላር ይከራያል ብላ አስታወቀች። የዋጋ ልዩነቱን ለኢንቨስተሮች የማይታይ ያደረገውን የመረጃ ጉድለት የሚፈታ ኩባንያ ገነባች። ታሪኩ ለኢትዮጵያ አንባቢ ከማንኛውም ረቂቅ መዋቅር የበለጠ ጠቃሚ ነው፦ ከውጭ የሚታየው ሳይሆን ከውስጥ የሚታየው ነው እጅግ ዋጋ ያለው አመለካከት የሚገኘው።
ለረዥም ጊዜ ጥንካሬ ይገንቡ
ሦስተኛው ቅድሚያ አንበሶችን ከአደን የሚለየው ነው፦ ከአፍሪካ ገበያዎች ጋር የሚመጣውን ለውጥ ለመትረፍ ሆነ ብሎ የተደረገ ስልት። አራት ምሰሶዎች።
የረዥም ጊዜ እይታ ይዘው የአጭር ጊዜ ለውጥ ይተላለፉ። የምንዛሬ ቅነሳ፣ የሸቀጥ ድንጋጤ፣ የደንብ ለውጥ፣ የፖለቲካ ሽግግር ሁሉም በአፍሪካ ንግድ መሥራት አካል ነው። የተሳካላቸው ኩባንያዎች ለእነዚህ ያቅዳሉ፣ መረጋጋት እንዲኖር አይገምቱም። ዳንጎቴ በሦስት ወይም በአራት የኢኮኖሚ ዙሮች ያስተዳድራል። Tiger Brands ወደ ናይጄሪያ ለመግባት ሞከረ፣ የምንዛሬ ችግር መታ፣ በሦስት ዓመት ውስጥ በአንድ ዶላር ወጣ። ልዩነቱ የጊዜ ሕግ ነበር፣ ስልት አይደለም።
የተመጣጠነ ፖርትፎሊዮ ለመገንባት ይከፋፈሉ። ሁለቱም ጂኦግራፊያዊ ብዝሃነት (ብዙ ሀገሮች) እና ዘርፋዊ ብዝሃነት (ብዙ የንግድ መሥመሮች) የአንድ ነጥብ-ውድቀት አደጋን ይቀንሳሉ።
በዋጋ ሰንሰለታችሁ ላይ ወደ ላይም ወደ ታችም ይዋሐዱ። ብዙ የአፍሪካ ገበያዎች ደካማ ወይም ውድ የአቅራቢ መረቦች አሏቸው። የበለጠ የዋጋ ሰንሰለቱን ወደ ቤት ውስጥ የሚወስዱ ኩባንያዎች፣ የመጀመሪያ ወጪ ቢጨምሩም፣ ከወጪው የበለጠ ተአማኝነት ያገኛሉ።
የአካባቢ ሁኔታን ይረዱ፣ ከመንግሥቶችም ጋር ይተባበሩ። ለውጭ አስፈጻሚዎች ይህ እጅግ ምቾት የለሽ ምሰሶ ነው። የአፍሪካ መንግሥቶች በንግድ ውሳኔዎች ምዕራባዊ አስፈጻሚዎች ከሚገምቱት የበለጠ ይሳተፋሉ። ከደጋፊዎች፣ ከሚኒስቴሮችና ከመንግሥት ድርጅቶች ጋር ትዕግሥት ያለው፣ ግልጽ፣ የረዥም ጊዜ ግንኙነቶችን የሚገነቡ ኩባንያዎች መንግሥትን እንደ መሰናክል ከሚቆጥሩ ይሻላሉ።
“ከመንግሥቶች ጋር ይተባበሩ” የሚል ምሰሶ ለኢትዮጵያ አንባቢ በተለይ ጠቃሚ ነው። የኢትዮጵያ መንግሥት-ተመራ ልማት ሞዴል እና የመንግሥት-የተባበሩ ድርጅቶች ሚና ንግድንና መንግሥትን ከማኪንዚ አማካይ የበለጠ ይተባበራሉ ማለት ነው። የኢትዮጵያ የንግድ ልምድ ከማኪንዚ መዋቅር ጀርባ ሳይሆን ቀደም ብሎ ያለበት ቦታ ሊጠቀስ ይገባል፣ የኢትዮጵያ አንባቢ የዚህ መጽሐፍ አማካይ ምዕራባዊ አንባቢ የሌለው አመለካከት አለው።
የአፍሪካን ችሎታ ይልቀቁ
አራተኛው ቅድሚያ ሰዎች ናቸው። አሕጉሩ ወጣት፣ እያደገ ያለ የሠራተኛ ኃይል አለው። አብዛኛው በፍጥነት ለሚያድጉ ንግዶች ለሚፈጥሯቸው ሥራዎች ያልሠለጠነ ነው። ሦስት ቅድሚያዎች።
ለፊት መሥመር ሠራተኞች ሙያዊ ችሎታ ይገንቡ። የንግድ ት/ቤቶች፣ የልምድ ሥራዎች፣ የሥራ ላይ ሥልጠና ፕሮግራሞች የአፍሪካ ንግዶች የሚፈልጓቸውን ቤልደሮች፣ ኤሌክትሪሺያኖች፣ ሜኪኒኮችን፣ የጥሪ-ማእከል ሠራተኞችን ይፈጥራሉ። እነዚህን ችሎታዎች በውስጥ የሚገነቡ ኩባንያዎች ብዙውን ጊዜ ይህን ማድረግ ይኖርባቸዋል፣ ምክንያቱም ሕዝባዊ ሥርዓቶች ገና በቂ ምሩቃንን አያፈሩም።
ከውስጥ ችሎታ ለማሳደግ ጠንካራ ሥርዓቶች ይፍጠሩ። በአፍሪካ ዜጎች የተሞሉ ከፍተኛ የአስተዳደር ቦታዎች፣ ከውጭ የተቀጠሩ ሳይሆኑ፣ አሁን ለታአማኝነት መሠረታዊ ናቸው። ቱቦውን መገንባት ለመመረቅ የቅጥር፣ የመዞር ፕሮግራሞች፣ የሞግዚትነት ለዐሥር ዓመት ኢንቨስትመንት ይወስዳል።
የመቀላቀል ኃይል ይጠቀሙ፣ በተለይ የሴቶችን እድገት። የማኪንዚ የጾታ-ብዝሃነት ምርምር በክልሎች ሁሉ ይተገበራል። የአፍሪካ የጾታ ጉድለቶች በኮርፖሬት ከፍተኛነት ላይ ከዓለም አማካይ የበለጠ ሰፊ ናቸው። ሴቶችን በሥርዓት ወደ መሪነት የሚያስፋፉ ኩባንያዎች ይህን የማያደርጉትን ይበልጣሉ።
ጥሩ በመስራት ጥሩ ሁኑ
የመጽሐፉ የመዝጊያ ክርክር የስልት መዋቅሮችን መልሶ ወደ ሥነ ምግባራዊ ሁኔታ ያስራል። የአፍሪካ ትልልቅ የንግድ እድሎች፣ ደራሲዎቹ ይከራከራሉ፣ በትርፍና በተጽዕኖ መካከለኛ ናቸው። ሰዎችን ከፋይናንስ አገልግሎቶች ጋር ማገናኘት። ንጹሕ ውሃና አስተማማኝ ኤሌክትሪክ ማቅረብ። ቆጣቢ ጤና አጠባበቅ ማቅረብ። የሠራተኛ ኃይልን ማስተማር። እነዚህ በአሕጉሩ ላይ ትልልቅ ገበያዎች ናቸው፣ የኮርፖሬት-ማኅበራዊ-ኃላፊነት ዝርዝሮች አይደሉም።
ደራሲዎቹ ቆጣቢ አይደሉም ይላሉ ግልጽ ሆነው። አንዳንድ ኩባንያዎች ጥሩ በመስራት ጥሩ አይሆኑም። አንዳንዶቹ ጥሩ ይሠራሉ ግን ገንዘባቸውን ያጣሉ። የመጽሐፉ ክርክር በአፍሪካ በንግድ እድልና በማኅበራዊ ፍላጎት መካከል ያለው መዋቅራዊ መስተካከል ያልተለመደ ጠንካራ መሆኑ፣ በዚህ ላይ የሚሠሩ ኩባንያዎች ሌላ ክልል ኩባንያዎች የሌላቸውን አጋጣሚ ይዘዋል ይላል።
“ጥሩ በመስራት ጥሩ ሁኑ” መዋቅር ለአተኑ ድምጽ ተፈጥሮአዊ መዝጊያ ነው። የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ የምጽዋት ባህል፣ የእስልምና የዘካት መርሕ፣ የእድር የጋራ ድጋፍ ሥርዓት ቀደም ሲል ንግድንና ማኅበራዊ ጥሩ በአንድ ድርጊት ይይዛሉ። የማኪንዚ መዋቅር የኢትዮጵያ ባህል ለትውልዶች ያደረገውን የምዕራባዊ መግለጫ ነው። የኢትዮጵያ ሥራ ፈጣሪ አዲስ ሐሳብ እየተማረ አይደለም። የራሱን ባህል በHBR ቃላት እንደገና የተናገረ ያነባል።
ስለ ደራሲዎቹ
አቻ ሌኬ (Acha Leke) የማኪንዚ የአፍሪካ ቢሮ ከፍተኛ ሽርክና እና ሊቀመንበር ነው። በካሜሮን የተወለደ፣ በስታንፎርድ የተማረ የኢንጂነሪንግ ዲግሪዎች ሙሉ የዶክትሬት ደረጃ ድረስ ያለው፣ የማኪንዚን ሥራ በመላው አሕጉሩ አብሮ ይመራል፣ የማኪንዚ ግሎባል ኢንስቲትዩት የLions on the Move ሪፖርቶችን ስለ አፍሪካ ኢኮኖሚያዊ ለውጥ ለማተም ረድቷል። ሙትሣ ቺሮንጋ (Mutsa Chironga) ዚምባብዌዊ ነው፣ የቀድሞ የማኪንዚ ሽርክና አሁን በደቡብ አፍሪካ ከፍተኛ ባንክ መሪነት ላይ ይገኛል። ጆርጅ ዴስቮ (Georges Desvaux) በማኪንዚ የአፍሪካ ልምድ ላይ የተመሠረተ ከፍተኛ ሽርክና ነው፣ ለብዙ ዓመታት የማኪንዚ የእስያ ሥራ ይመራ ነበር። የአፍሪካ የንግድ አብዮት በ2018 በሃርቫርድ ቢዝነስ ሪቪው ፕሬስ ታትሟል፣ በአፍሪካ ላይ ሦስት ሺህ የማኪንዚ የምክር ሥራዎች እና በዓለም ካሉ ከአንድ ሺህ በላይ የንግድ አስፈጻሚዎች ላይ ካሉ የጥናት ላይ የተመሠረተ ነው።
