የጤነኛ ኢንቨስትመንት ትንሽ መጽሐፍ

ምክረ ሐሳብ

ጆን ቦግል በ1974 የቫንጋርድ ግሩፕ ኩባንያን አቋቋመ፥ በ1975 የመጀመሪያውን የኢንዴክስ ፈንድ ፈጠረ። የኖቤል ሎሬት የነበረው ፖል ሣሙኤልሰን ይኸን ፈጠራ “የመንኮራኩር፣ የፊደል፣ የወይንና የቺዝ መፈጠር ጋር እኩል ነው” ብሎ ገልጾታል። የጤነኛ ኢንቨስትመንት ትንሽ መጽሐፍ ቦግል ለአምስት አሥርት ዓመታት ሲከራከርለት የነበረውን ሐሳብ በጣም በተጠቀለ መንገድ የሚገልጽ መጽሐፍ ነው፡ ተራ ቆጣቢ ሰው በአክሲዮን ገበያ ሀብት የሚሰበስብበት የተረጋጋ መንገድ ሁሉንም በሕዝብ ላይ የተመዘገበ ኩባንያ የሚይዝ ዝቅተኛ ወጪ ያለው ፈንድ ገዝቶ ለዘላለም መያዝ ነው። የ10ኛ ዓመት መታሰቢያ ዕትም በ2017 ታትሟል፥ የዚሁ ዕትም ማጠቃለያ ይኸ ነው።

መጽሐፉ ለሦስት ዓይነት አንባቢ ይጠቅማል። በቶሮንቶ፣ በሚኒያፖሊስ፣ በዱባይ ወይም በዋሽንግተን የሚሠራ ኢትዮጵያዊ ዲያስፖራ ባለሙያ፥ በTFSA፣ በ401(k)፣ ወይም በRoth IRA ውስጥ በባንክ አማካሪ የተመረጡ ሙቹዋል ፈንዶችን ወይም የቫንጋርድ S&P 500 የኢንዴክስ ETF መካከል መምረጥ የሚገደድ። በCBE ወይም በNIB የውጭ ምንዛሬ ሒሳብ የዶላር ቁጠባ ያለው የአዲስ አበባ ደመወዝተኛ፥ ብር ካልሆነ ቁጠባ ጋር ምን ማድረግ እንዳለበት የሚጠይቅ። እና በሕይወት የመጨረሻ ምሥራቅ ላይ የሚገኝ ጡረታ የሚቀርብ አንባቢ፥ የሕይወት ቆጣቢነት ወደ ወርሃዊ ገቢ መለወጥ የሚፈልግ፥ ምን ያህል በአክሲዮን ምን ያህል በቦንድ መያዝ እንዳለበት መማር የሚሻ።

መጽሐፉ የሚነበብበት ምክንያት የቁጥር ቅንነት ነው። ቦግል የተወሳሰበ ነገር ሻጭ አይደለም። የንቁ-አስተዳደር ኢንዱስትሪ ብዙ ክፍያ ይዞ በመጨረሻ ከገበያው ጋር በወጪው ልክ ሲቀር ያየ፥ ተቃራኒውን ለማድረግ ተቋም የገነባ ሰው ነው። ክርክሩ ቀላል ነው፥ ግን እርሱ ራሱ ደጋግሞ እንደሚያስጠነቅቅ፥ መከተል ቀላል አይደለም። ይኸን መጽሐፍ በቁም ነገር የሚወስድ አንባቢ ስለ ኢንቨስትመንት የሚሰማውን አብዛኛውን ነገር ችላ ብሎ ለአርባ ዓመት ምንም ላለማድረግ ይጠየቃል።

ዋና ቁምነገሮች

• ባለቤቶች በቡድን ኩባንያዎቻቸው የሚሰበስቡትን ይሰበስባሉ። በረዥም ጊዜ የአክሲዮን ገበያው ትርፍ የድርሻ ትርፍ እና የትርፍ ዕድገት ድምር ብቻ ነው፥ ሌላ ምንም።
• ከወጪ በፊት ገበያውን ማሸነፍ ዜሮ-ድምር ጨዋታ ነው፥ ከወጪ በኋላ የተሸናፊዎች ጨዋታ። አንዱ በአንድ ነጥብ ካሸነፈ ሌላው በተመሳሳይ ይሸነፋል፥ ሁለቱም ግን ለመሐከለኛ አካላት ይከፍላሉ።
• ወጪዎች እንደ ትርፍ በከባድ ይደመራሉ። በ7 በመቶ ዓመታዊ ትርፍ እና በ2 በመቶ ዓመታዊ ወጪ፥ የሃምሳ ዓመት የ$10,000 ኢንቨስትመንት $115,000 ብቻ ይሆናል፥ ከ$295,000 ይልቅ። መሐከለኛ አካላቱ ምንም ካፒታል ሳያስቀምጡ ምንም ስጋት ሳይወስዱ ካለው ሊገኝ የሚችለው ትርፍ 60 በመቶ ይይዛሉ።
• ጊዜ የትርፍ ወዳጅ ነው፥ የወጪ ጠላት ነው። በዓመት 1.5 በመቶ የወጪ ልዩነት በሥራ-ዕድሜ ውስጥ 35 በመቶ ወይም ከዚያ የበለጠ የመጨረሻ ሀብት ክፍተት ይፈጥራል።
• ባህላዊው ኢንዴክስ ፈንድ ሦስት ስጋቶችን ያስወግዳል፥ አንዱ ብቻ ይተወዋል። የተሳሳተ አክሲዮን፣ የተሳሳተ ዘርፍ፣ የተሳሳተ አስተዳዳሪ የመምረጥ ስጋት ያስወግዳል። የገበያ ስጋት ብቻ ይቀራል፥ ይኸ ስጋት የአክሲዮን ኢንቨስተር ሊከፈልበት የሚፈልገው ስጋት ነው።
• ብቃት ወደ መካከለኛ ይመለሳል። ወጪ አይመለስም። የአንድ ፈንድ ሙቀት ጊዜ ሁልጊዜ ይቀዘቅዛል፥ የወጪ መጠኑ ግን አይቀንስም።
• ETF ጥሩ መሣሪያ ነው፥ ግን ዓላማው ላይ ተዘዋውሮበታል። ለዕድሜ የሚያዝ ሰፊ ገበያ ETF እንደ ኢንዴክስ ፈንድ ይሠራል፥ ግን በየቀኑ የሚነገድ ETF ቦግል የሚያስጠነቅቅበት የግምታዊ ንግድ መሣሪያ ይሆናል።
• ቀላል የአክሲዮን እና ቦንድ ድልድል፥ አልፎ አልፎ ሲስተካከል፥ ብዙ ሙያዊ ስልቶችን ይመታል። የቤንጃሚን ግራሃም 50/50 መነሻ፥ ከ75/25 እስከ 25/75 ክልል ያለው፥ አሁንም ለተራ ኢንቨስተር ከአማካይ አማካሪ ፖርትፎሊዮ ይሻላል።

ማጠቃለያ

ቦግል መጽሐፉን በሦስት የተገናኙ ሐሳቦች ዙሪያ ያደራጃል፡ የንግድ ስራ ትርፎችን በትክክል ማን እንደሚሰበስብ የሚገልጽ ምሳሌ፥ ወጪዎች በሕይወት ጊዜ እንዴት እንደሚደመሩ የሚገልጽ ሒሳብ፥ እና ተራ ኢንቨስተር የሚገባውን የትርፍ ድርሻ እንዲይዝ የሚያስችለው የተወሰነ ዘዴ ማለትም ሰፊ የሆነ ዝቅተኛ ወጪ ያለው ኢንዴክስ ፈንድ። ምዕራፎቹ ይኸን ይዘረዝሩታል፥ ግን አከርካሪው አጭር ነው።

የጎትሮክስ ቤተሰብና ረዳቶቹ

ቦግል መጽሐፉን በዋረን ቡፌት ለ2005 የበርክሻየር ሐትዌይ ባለአክሲዮኖች ደብዳቤ ላይ የተናገረውን ምሳሌ ይዞ ይከፍታል። የጎትሮክስ ቤተሰብ፥ በትውልዶች ላይ ወደ በሺዎች የሚቆጠሩ ዘመዶች የተስፋፋ፥ የአሜሪካ ሁሉንም በሕዝብ የተመዘገበ ኩባንያ አክሲዮን ይይዛል። በየዓመቱ ቤተሰቡ እያንዳንዱ የትርፍ ድርሻ እና እያንዳንዱ የተያዘ ትርፍ ጥቅም ይቀበላል። ሀብታቸው በተመሳሳይ ፍጥነት ይደመራል፥ ቤተሰቡ ይስማማል።

ከዚያ ጥቂት ፈጣን-አንደበት ረዳቶች ይመጣሉ። ለብልሆቹ ዘመዶች ከቤተሰቡ የበለጠ ድርሻ ሊያገኙ እንደሚችሉ ይነግሯቸዋል፥ የተወሰኑ አክሲዮኖችን ለዘመዶቻቸው ሸጠው ሌሎችን ቢገዙ። ረዳቶቹ ለእያንዳንዱ ድርድር ኮሚሽን ይከፍላሉ። ቶሎ የቤተሰቡ ሀብት ቀስ ብሎ ይደመራል፥ ምክንያቱም የተወሰነ ድርሻ ወደ ረዳቶቹ ይፈሳል። ብልሆቹ ዘመዶች ድርሻቸው ሲወድቅ ሲያዩ፥ የግል አክሲዮን ምርጫቸው አልሰራም ብለው የገንዘብ አስተዳዳሪዎችን ይቀጥራሉ። አስተዳዳሪዎቹም ክፍያ ይከፍላሉ ፣ የንግድ ድግግሞሽ ይጨምራሉ ፣ ይኸ ኮሚሽን እና ግብር ይጨምራል። ቀጥሎ ዘመዶቹ ጥሩ አስተዳዳሪ ለመምረጥ የሚረዳ አማካሪዎችን ይቀጥራሉ። አማካሪዎቹም ክፍያ ይከፍላሉ።

በመጨረሻ አንድ ጥበበኛ አጎት ቤተሰቡን ሰብስቦ የተከሰተውን ይነግራቸዋል። የመጀመሪያ 100 በመቶ ድርሻቸው ወደ 60 በመቶ ቀንሷል። የተቀረው ወደ ረዳቶቹ ይፈሳል። መካከለኛ-አካላት ሁሉ ቦታቸውን እንዲለቁ ይመክራቸዋል፥ ወደ መጀመሪያ ስልታቸው ይመለሳሉ፡ ሁሉንም ይዘው፥ ቆመው ይቀራሉ። ቦግል፥ በፈጠራ ጽሑፍ፥ ይኸ የኢንዴክስ ፈንድ የሚያደርገው ነው ይላል።

ይኸ ምሳሌ ለቶሮንቶ-ተኮር ኢትዮጵያዊ መሐንዲስ በቀጥታ ይነግራል። የእሱ ረዳቶች የባንክ ውስጥ የRBC ወይም TD ፈንድ አማካሪዎች ናቸው፥ በ1.5 በመቶ እስከ 2.5 በመቶ የአስተዳደር ክፍያ የሚጠይቁ፥ የS&P 500 ኢንዴክስ ከሚገኘው ትርፍ የሚቀሩ ፈንዶችን የሚሸጡ። ለCBE የውጭ ምንዛሬ ሒሳብ ላለው የአዲስ ባለሙያ የተለየ ዓይነት ረዳት አለ፡ የውጭ ሐብት አስተዳዳሪ፥ የተተዳዳሪ ፖርትፎሊዮ በሚል ስም ቆጣቢው ሊጠብቀው የነበረውን የዶላር ትርፍ ቀስ በቀስ የሚበላ። የቦግል መልስ “ርካሽ ረዳት ምረጥ” አይደለም። መልሱ “ረዳቶቹን ሁሉ ለቅቅ” ነው።

የቀላል ሒሳብ የማይታለፉ ሕግጋት

ቦግል ይኸን ሀረግ ለሉዊስ ብራንዳይስ ይሰጣል፥ በ1914 የሌሎች ሰዎች ገንዘብ መጽሐፍ ላይ የግምታዊ ፋይናንስ ውድቀትን ለመተንበይ የተጠቀመበት ነው። ሒሳቡ የማይታለፍ ነው። ኢንቨስተሮች በቡድን፥ ከወጪ በፊት፥ የገበያውን ትርፍ መቀበል አለባቸው። ከወጪ በኋላ፥ ኢንቨስተሮች በቡድን ከገበያ ትርፍ ካነሰ ምን ያህል ካነሰ ይቀበላሉ የሚለው የወጪው ድምር ብቻ ነው።

ይኸ ውዝግብ የለበትም። የራሱ-ራሱ ድግግሞሽ ነው። ግን ውጤቶቹ ብዙውን ጊዜ ይታለፋሉ። ቦግል ኦፕተን ሲንክለር የጻፈውን ይጠቅሳል፡ “ሰው የሚሠራበት ሥራ የሚረዳው ነገር አለማወቅ ላይ ሲመሰረት፥ ይኸን ነገር እንዲያውቅ ማድረግ ከባድ ነው።” የፋይናንሺያል መሐከለኛ ኢንዱስትሪ የሚቆመው ኢንቨስተሮች ሒሳቡን ስላልሰሩ ነው።

ቦግል ለንቁ የአክሲዮን ፈንድ የሚዘረዝራቸው ወጪዎች የታተመው የወጪ ምጥጥን (በንቁ ፈንዶች በአማካይ 1.3 በመቶ)፣ የሽያጭ ጭነት ካለ (ብዙውን ጊዜ 5 በመቶ በመያዣ ጊዜ የተከፋፈለ)፣ እና የተደበቀ የፖርትፎሊዮ መዞር ወጪ (ፖርትፎሊዮውን በዓመት 80 በመቶ ለሚቀየር ፈንድ በዓመት 1 በመቶ ያህል) ናቸው። የንቁ ፈንድ ባለቤትነት ጠቅላላ ወጪ በዓመት ከ2 በመቶ እስከ 3 በመቶ ይደርሳል። ሰፊ-ገበያ ባህላዊ ኢንዴክስ ፈንድ ጠቅላላ ወጪ ግን 0.04 በመቶ ሊወርድ ይችላል።

የESSLCE 11ኛ ክፍል ሒሳብ የጂኦሜትሪክ ድግግሞሽ እና የውስብስብ ወለድ ይማራል። የቦግል የወጪ-ጎተታ ሰንጠረዥ በትክክል ሁለት የተለያዩ ምጣኔ ያላቸው የጂኦሜትሪክ ድግግሞሽ ችግር ነው። ሒሳቡ ሥርዓተ-ትምህርቱ ላይ ይገኛል። ጉድለቱ ተግባር ላይ ማድረግ ብቻ ነው። የ1.5 በመቶ የአስተዳደር ክፍያ ለመገምገም የሚያስፈልገው የሒሳብ ቋንቋ የESSLCE ምሩቅ ቀድሞ ይኖራል። ሒሳቡ የትምህርት ቤት ደረጃ ነው፥ ዲስፒሊኑ ግን የሕይወት ጊዜ ነው።

የመደመር ትርፍ እና የመደመር ወጪ

በመጽሐፉ ውስጥ በጣም የሚደጋገመው ምስል የሃምሳ ዓመት የ$10,000 ኢንቨስትመንት ሥዕል ነው። በ7 በመቶ ጠቅላላ ትርፍ ገንዘቡ ወደ $294,600 ያድጋል። በ5 በመቶ ጠቅላላ ትርፍ (ይኸ ኢንቨስተሩ የ2 በመቶ ዓመታዊ ክፍያ ከከፈለ በኋላ የሚቀበለው ነው)፣ ገንዘቡ $114,700 ብቻ ያድጋል። ልዩነቱ $179,900 ነው፥ ይኸ የመሐከለኛ አካላት የሕይወት ጊዜ ወጪ ነው።

ቦግል ይኸን ክፍተት እንደ ቅሚያ ይተረጉማል። ኢንቨስተሩ 100 በመቶ ካፒታል አስቀምጧል፥ 100 በመቶ ስጋት ወስዷል፥ ግን ገበያው ካደረሰው ትርፍ 40 በመቶ ብቻ ተቀብሏል። የፋይናንሺያል መሐከለኛ ስርዓቱ፥ ምንም ካፒታል ሳያስቀምጥ ምንም ስጋት ሳይወስድ፥ 61 በመቶ ይዟል።

ቦግል ይኸን ሒሳብ በመጽሐፉ በተለያዩ መንገዶች ይመለሳል። ባለፉት 25 ዓመታት S&P 500 ኢንዴክስ በዓመት 9.1 በመቶ ሰጥቷል። አማካይ ንቁ-ተተዳዳሪ የአክሲዮን ሙቹዋል ፈንድ 7.8 በመቶ ሰጥቷል። አማካይ የሙቹዋል ፈንድ ኢንቨስተር ግን (በከፍተኛ ሲገዛና በዝቅተኛ ሲሸጥ የተባለውን ግምት የሚይዘውን ዶላር-የመጠን ስሌት መሠረት) 6.3 በመቶ ብቻ አግኝቷል። የመጀመሪያ $10,000 በ25 ዓመት ውስጥ ለኢንዴክስ ኢንቨስተር ወደ $77,000 ትርፍ አድጓል፥ ለአማካይ ፈንድ ኢንቨስተር ግን $36,100 ብቻ። ልዩነቱ “የትኛውን አስተዳዳሪ መምረጥ” የሚል ጥያቄ አይደለም። የስርዓቱ መሠረታዊ ባህሪ ነው።

ለምን ንቁ ፈንዶች ይወድቃሉ

ለረዥም ጊዜ ገበያውን የሚመቱ የተወሰኑ ችሎታ ያላቸው የፈንድ አስተዳዳሪዎች መኖር አለባቸው የሚለው ስሜት በሒሳብ እውነት ነው፥ ግን በተግባር አልጠቅምም። በማንኛውም ዓመት ጥቂት አስተዳዳሪዎች ኢንዴክሱን ይመቱታል። በአምስት ዓመት ጊዜ ውስጥ፣ ጥቂቶች። በአስራ አምስት ዓመት፣ የሚሰማ ቁጥር አይኖራቸውም። ቦግል የሚጠቅሰው የክሬዲት ሱዊስ ስትራቴጂስት ሚካኤል ሞቡሲን፥ ለአስራ አምስት ተከታታይ ዓመታት ገበያውን የመምታት ዕድል አንድ ለ223,000 ብሎ ይሰላል።

ምክንያቱ አስተዳዳሪዎቹ የተማረኩ ስለ ሆኑ አይደለም። ምክንያቱ እርስ በርሳቸው፥ በተመሳሳይ መሣሪያዎች፥ የሚጋጩ መሆናቸው ነው፥ ስለዚህ በቡድን የሚያስገኙት ጠቅላላ ብልጫ ዜሮ መሆን አለበት (እያንዳንዱ የሚያሸንፍ ድርድር የሚሸነፍ አጋር አለው)። የሚያሸንፉትን ከሚሸነፉት የሚለየው፥ ከዓመት ወደ ዓመት፥ እያንዳንዱ አስተዳዳሪ የሚሸከመው የወጪ ሸክም ነው። በረዥም ጊዜ ይኸ የወጪ ሸክም የተሸናፊዎች ማብራሪያ ሁሉንም ሥራ ይሠራል።

ቦግል የሚሰበስበው መረጃ ይኸን ድምዳሜ በሁሉም ገበያ እና ንብረት ክፍል ይደግፋል። ስታንዳርድ ኤንድ ፑርስ የንቁ ፈንዶችን የመለኪያቸውን የመምታት መጠን ይከታተላል፡ 85 በመቶ የአሜሪካ ንቁ ፈንዶች በአስራ አምስት ዓመት ጊዜ ውስጥ ይወድቃሉ፥ 89 በመቶ የዓለም አቀፍ ንቁ ፈንዶች ይወድቃሉ፥ 90 በመቶ የእድገት-ላይ ገበያ ፈንዶች ይወድቃሉ፥ 96 በመቶ የከፍተኛ-ምርት ቦንድ ፈንዶች ይወድቃሉ። ይኸ ቅርጽ በቦግል ምርመራ ውስጥ በሁሉም የገበያ ክፍል ውስጥ ይታያል፥ ቀልጣፋ ወይም ቀልጣፋ ያልሆነ፥ አክሲዮን ወይም ቦንድ።

እዚህ ላይ ለብር-ቆጣቢ አንባቢ በቅንነት ማውራት አለብን። የቦግል አጠቃላይ መርሐ-ግብር በሺዎች የሚቆጠሩ ዝቅተኛ ወጪ ያላቸውን ፈንዶች ያለው ጥልቅ፣ ፈሳሽ፣ ተደራሽ የአክሲዮን ገበያ ይገምታል። የ2026 ኢትዮጵያ ብር-ቆጣቢ ሰው ሁለቱም የለውም፡ የኢትዮጵያ ሴኩሪቲ ልውውጥ በጥር 2025 ተከፍቷል፥ የመጀመሪያ ምዝገባዎቹ አሁንም በሂደት ላይ ናቸው፥ ምንም ጉልህ የሀገር ውስጥ ኢንዴክስ ፈንድ የለም፥ ብር ከ2018 ጀምሮ ከዶላር ጋር አንፃር ብዙ እሴት አጥቷል። ስለዚህ በትክክል ይኸን እንዘርዝር፡ የቦግል ክርክር በቀጥታ ለዲያስፖራ አንባቢ እና ለውጭ ምንዛሬ ቁጠባ ላለው ኢትዮጵያዊ ይተገበራል። ብር ብቻ ለሚቆጥብ ሰው ቅድሚያ ጥያቄ ኢንዴክስ ፈንድ ምርጫ ሳይሆን የውጭ ምንዛሬ ጥበቃ ነው (ቤት፣ ከብት፣ የንግድ ምርት፣ ወርቅ)። መጽሐፉ የማይፈታውን ችግር እንደፈታ አናሳይም።

የትርፍ ድርሻ - የእውነተኛ ሀብት ግማሽ

ቦግል በ10ኛ ዓመት መታሰቢያ ዕትም ላይ የጨመረው ክፍል ስለ ድርሻ-ትርፍ ነው። ከ1926 ጀምሮ ድርሻ-ትርፍ በS&P 500 ላይ በዓመት በአማካይ 4.2 በመቶ አስተዋጾ አድርጓል፥ ይኸ የኢንዴክሱን 10 በመቶ ጠቅላላ ትርፍ 42 በመቶ ይይዛል። ለዘጠኝ አሥርት ዓመታት ሲደመር፥ ይኸ የድርሻ-ትርፍ ፍሰት የአሜሪካ የአክሲዮን ገበያ የፈጠረውን ሀብት አብዛኛውን ጊዜ የፈጠረ ነው። በጥር 1, 1926 በS&P 500 ላይ የተደረገ $10,000 ኢንቨስትመንት በዋጋ ጭማሪ ብቻ ወደ $1.7 ሚሊዮን ይደርሳል። የድርሻ-ትርፍ ሲደግም ግን ወደ $59.1 ሚሊዮን ይደርሳል።

የወጪ ችግር በድርሻ-ትርፍ ምዕራፍ ላይ እንደገና ይታያል። አማካይ ንቁ-ተተዳዳሪ የእድገት ሙቹዋል ፈንድ የወጪ ምጥጥን 1.3 በመቶ ነው፥ ይኸ እነዚህ ፈንዶች ከያዟቸው አክሲዮኖች በሚገኝ የጠቅላላ የድርሻ-ትርፍ ምርት ጋር እኩል ነው። ውጤት፣ ቦግል የሚያሳየው የ2016 ቅጽበት ሞርኒንግስታር መረጃ ላይ፣ ወጪዎች ለአማካይ የእድገት ፈንድ 100 በመቶ የድርሻ-ትርፍ ገቢ ይይዛሉ፥ ለአማካይ የእሴት ፈንድ 58 በመቶ ይይዛሉ። ተመጣጣኝ የኢንዴክስ ፈንዶች 96 በመቶ እስከ 98 በመቶ የድርሻ-ትርፍ ለባለአክሲዮኖች ያስተላልፋሉ።

ኢቲኤፍ - የመንገድ መልሶ የተወረወረ መሣሪያ

ቦግል የባህላዊ ኢንዴክስ ፈንድ ፈጣሪ ነበር፥ የተወለደው ETF ላይ ይኸ የመጣው የሕዝብ ጥርጣሬ ነበረው። ጥርጣሬው ግልጽ ነው፡ ለዕድሜ የሚያዝ ሰፊ-ገበያ ETF ላይ ምንም ስህተት የለም። የቫንጋርድ S&P 500 ETF ወይም Spider 500 ETF፥ አንዴ ተገዝቶ ለአርባ ዓመት ቢያዝ፥ ከተጓዳኝ ባህላዊ ኢንዴክስ ፈንድ የተለየ አይሰራም።

ችግሩ ንግዱ ነው። Spider 500 ብቻ በ2016 በዓመት 2,900 በመቶ የፖርትፎሊዮ መዞር ምጣኔ ላይ ተነግዷል፥ ይኸ አማካይ ባለቤቱ ለሁለት ሣምንት ብቻ አክሲዮኑን እንደያዘ ያሳያል። የጠባብ ዘርፍ እና የምክንያት ETFs መስፋፋት፥ ቦግል በ2017 ከ2,000 በላይ የሚቆጥራቸው፥ የኢንዴክስ-ፈንድ ጽንሰ-ሐሳብ ወደ ሌላ አቅጣጫ ይዞራል። ኢንቨስተሮች ምን ዘርፍ እንደሚወረወሩ ይመርጣሉ፥ ሲገቡና ሲወጡ ጊዜ ይሰላሉ፥ በእያንዳንዱ እንቅስቃሴ የብሮከር ኮሚሽን እና የአጭር-ጊዜ ግብር ይከፍላሉ። ቦግል እንደሚገልጸው የ2003 እስከ 2006 ዓ.ም. ምርጥ 20 ETF ሕያው-ድርሻ የተባለ የኢንቨስተር ትርፍ ካደረሰ ETF ራሱ ካስታወቀው ትርፍ በዓመት በአምስት ነጥብ ቀንሷል። የETF ባለቤቶች፥ እንደ ንቁ-ፈንድ ባለቤቶች፥ በጥሩ ብቃት ይገዛሉ፥ በመጥፎ ብቃት ይሸጣሉ።

የንብረት ድልድል፡ አክሲዮን፣ ቦንድ፣ እና ማኅበራዊ ዋስትና

የንብረት ድልድል ምዕራፎች የመጽሐፉ በጣም ተግባራዊ ክፍል ናቸው። ቦግል የቤንጃሚን ግራሃም 1949 መርሐ-ግብር እንደ መነሻ ይቀበላል፡ ከ25 በመቶ ባነሰ በአክሲዮን፥ ከ75 በመቶ በበለጠ ላይ መሆን አይቻልም፥ ለተራ ኢንቨስተር መነሻ 50/50 ነው። የራሱን ማስተካከያዎች ይጨምራል። ቆጣቢ ወጣት ኢንቨስተሮች 80 በመቶ በአክሲዮን፣ 20 በመቶ በቦንድ ሊይዙ ይችላሉ። ወደ ጡረታ የሚሸጋገሩ ትልልቅ ኢንቨስተሮች ወደ 50/50 መሄድ ይችላሉ ወይም በሕይወት መጨረሻ ላይ 25/75። እነዚህ ክልሎች መመሪያ ናቸው፥ ፍርድ አይደሉም፥ ቦግል ትክክለኛው መልስ በአንባቢው ስጋት የመውሰድ ችሎታ እና ስጋት የመቀበል ፍላጎት ላይ የተመሰረተ መሆኑን በቅንነት ያምናል።

በወጪ እና በድልድል ላይ የተጻፈ ምዕራፍ ተቃራኒ-ስሜት ሰንጠረዥ ይዟል። 75 በመቶ አክሲዮን / 25 በመቶ ቦንድ የሆነ በንቁ-ተተዳዳሪ ፈንዶች የተያዘ ፖርትፎሊዮ፥ በአክሲዮን 2 በመቶ እና በቦንድ 1 በመቶ ጠቅላላ ወጪ ያለው፥ በዓመት 3.5 በመቶ ጠቅላላ ትርፍ ያስገኛል። 25 በመቶ አክሲዮን / 75 በመቶ ቦንድ የሆነ በዝቅተኛ ወጪ ኢንዴክስ ፈንዶች የተያዘ ፖርትፎሊዮ፥ በአክሲዮን 0.05 በመቶ እና በቦንድ 0.10 በመቶ ጠቅላላ ወጪ ያለው፥ በዓመት 3.66 በመቶ ጠቅላላ ትርፍ ያስገኛል። ዝቅተኛ-ወጪ ዝቅተኛ-ስጋት ፖርትፎሊዮ ከፍተኛ-ወጪ ከፍተኛ-ስጋት ፖርትፎሊዮን ይመታል። ወጪ መቀነስ፥ በዚህ መልኩ፥ ስጋት መቀነስ ጋር ተመጣጣኝ ነው።

ይኸ ምዕራፍ ለጡረታ የሚቀርብ የኢትዮጵያ-አሜሪካዊ ወይም ኢትዮጵያ-ካናዳዊ ባለሙያ በቀጥታ ይነግራል፥ በተለይም ጡረታ ላይ ወደ ኢትዮጵያ መመለስ የሚያስብ። የንብረት-ድልድል መርሐ-ግብር ማስተካከያ ያስፈልገዋል፡ በብር የሚያውሰው ጡረተኛ የሀገር ውስጥ አሜሪካዊ ጡረተኛ የማይገጥመው የውጭ ምንዛሬ ስጋት ይገጥመዋል። ጥያቄውን አስቀምጥ፡ በዶላር የተያዘ 50/50 የአክሲዮን/ቦንድ ፖርትፎሊዮ በጡረታ ብር የሚገዛ በየዓመቱ የተደበቀ የውጭ ምንዛሬ ውርወራ ይሠራል። የቦግል መርሐ-ግብር አሁንም ይሠራል፥ ግን የቦንድ ግማሽ የዋጋ-ግሽበት ጥበቃ ቦንዶች (TIPS) መያዝ አለበት፥ የአክሲዮን ግማሽ ደግሞ በዝቅተኛ ድርሻ የኢትዮጵያ ወይም የምሥራቅ አፍሪካ መጋለጥ መያዝ አለበት።

መንገድህን ጠብቅ - የመዝጊያ ሕግጋት

የመጨረሻው ምዕራፍ “ጊዜን የተቋቋመ የኢንቨስትመንት ምክር”፥ የቦግል አባባሎችን ከቤንጃሚን ፍራንክሊን የድሃ ሪቻርድ ዓመታዊ መጽሐፍ አባባሎች ጋር ይጣምራቸዋል። ይኸ ጥምረት ግልጽ ምክንያት አለው፡ ሁለቱም ሰዎች ለተራ ቆጣቢዎች ጻፉ፥ ሌላ መንገድ የክፍለ-ዘመናቸውን የፋይናንስ ፋሽን በሚቀበሉ ሰዎች። የቦግል የመጨረሻ ሕግጋት ስምንት አጭር ድፍኞች ናቸው። በቶሎ ጀምር። ኢንቨስት ሲደረግ ስጋት አለ፥ ግን ኢንቨስት አለማድረግ የፋይናንስ ሕይወት ስኬት የለውም። የትርፍ ምንጮች የድርሻ-ትርፍ እና የትርፍ ዕድገት ናቸው። ሰፊ ድልድል ከገበያ ስጋት ሌላ ሁሉንም ስጋት ያስወግዳል። ወጪ ከባድ ጭነት ነው። ግብር ከባድ ጭነት ነው። ገበያ መምታት ወይም ገበያ መተንበይ በስልት ሊቀመጥ አይችልም። የማይታወቀውን ተቀበል፥ በትንበያ ሳይሆን በድልድል ተዘጋጅ።

መጽሐፉ የተዘጋው በ2005 ፖል ሣሙኤልሰን በቦስቶን የሴኩሪቲ ተንታኞች ማኅበር ላይ በተናገረው መስመር ነው፥ የመጀመሪያውን ኢንዴክስ ፈንድ ፈጠራ ከመንኮራኩር፣ ከፊደል፣ ከወይንና ቺዝ ፈጠራ ጋር በማወዳደር። መስመሩ ትልቅ ነው፥ ቦግል በትንሽ እፍረት ይደግመዋል፥ ግን የመጽሐፉን ምኞት ይይዛል። መርሆዎቹ ጥንታዊ ናቸው። ዲስፒሊኑ ከባድ ነው። ውጤቱ፥ በሥራ-ዕድሜ ጊዜ ሲተገበር፥ አብዛኞቹ ቆጣቢዎች ለእነሱ የለም ብለው የሚገምቱት ሀብት ነው።

“መንገድህን ጠብቅ” የሚለው የቦግል ቃል ጥልቅ ኢትዮጵያዊ የቁጠባ ትውፊትን ይነግራል፡ የ40 ወይም 50 ሣምንት ለድርሻው የሚጠብቀው የእቁብ አባል፥ በአንድ መከር ለደረቅ ወቅት የሚቆጥብ ቤተሰብ፥ በሦስት ትውልዶች ላይ ድንጋይ ቤት የሚገነባ የገጠር ቤተሰብ። እነዚህ ሁሉ ፈጣን አይደሉም። እነዚህ ሁሉ ዲስፒሊን ናቸው። የቦግል ክርክር የእቁብ አባል አስቀድሞ የሚተገብረው ትዕግሥት፥ በTFSA ወይም 401(k) ወይም በዶላር-የተወከለ የብሮከር ሒሳብ ላይ ለሚገኝ ዝቅተኛ-ወጪ ኢንዴክስ ፈንድ ሲተገበር፥ ቆጣቢው አሁን ለእሱ የለም ብሎ የሚገምተውን ውጤት ያስገኛል። ትዕግሥቱ ምሽግ ነው፥ ኢንዴክስ ፈንዱ መሣሪያ ነው።

ቦግል የተናገራቸው ሕግጋት የኢትዮጵያን ሃይማኖታዊ መስመሮችም ያቋርጣሉ። የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ክርስቲያኖች በአክሲዮን ባለቤትነት ላይ መደበኛ ክልከላ የለባቸውም፥ ትውፊቱ ታሪካዊ የወለድ ጥርጣሬ ቢኖረውም በንግድ-ድርሻ ኢንቨስትመንት ላይ ግን ግልጽ የለውም። ሸሪዓ መርሕ የሚከተሉ የኢትዮጵያ ሙስሊሞች ከወለድ-አምራች ቦንድ ፈንዶች የተገለሉ ናቸው፥ ግን ሸሪዓ-የተመረመረ የአክሲዮን ኢንዴክስ ፈንዶች መያዝ ይችላሉ (የiShares MSCI World Islamic ETF፣ የSP Funds S&P 500 Sharia Industry Exclusions ETF፣ እና የWahed FTSE USA Shariah ETF በሰፊው ይገኛሉ)። ሁለቱም ማኅበረሰቦች በቦግል መርሐ-ግብር ውስጥ መሳተፍ ይችላሉ፥ ትውፊታቸው የሚጠይቀውን ትንሽ ማስተካከያ ይዞ።

ስለ ጸሐፊው

ጆን ክሊፍተን ቦግል የቫንጋርድ ግሩፕ መስራች ነበር፥ በ1974 በተለየ መዋቅር አደራጅቶታል፡ ድርጅቱ የሚያስተዳድረው ፈንዶች ባለአክሲዮኖች የሚይዙት ነው፥ ስለዚህ የድርጅቱ ትርፍ ወደ ግል ባለቤቶች ሳይሆን ወደ ኢንቨስተሮች በዝቅተኛ ክፍያ መልክ ይመለሳል። የመጀመሪያውን ኢንዴክስ ሙቹዋል ፈንድ የS&P 500 ኢንዴክስን የሚከታተል በ1975 ፈጠረ፥ ለቀጣዮቹ አራት አሥርት ዓመታት ሐሳቡን፥ ብዙውን ጊዜ ከመጣበት የንቁ-አስተዳደር ኢንዱስትሪ ጋር በመከራከር፥ ሲከላከል አሳለፈ። የመጽሐፉ የ2017 ዕትም በተጻፈበት ጊዜ፥ ሥራው ያስጀመራቸው የአክሲዮን ኢንዴክስ ፈንዶች ከ$28 ቢሊዮን ወደ $4.6 ትሪሊዮን አድገዋል፥ ይኸ በሙያው ጊዜ የ168 እጥፍ ጭማሪ ነው። የ1951 የፕሪንስተን ዩኒቨርሲቲ ሴኒየር ቴዚስ “የኢንቨስትመንት ኩባንያ የኢኮኖሚ ሚና”፥ የትንሽ መጽሐፍ ከሃምሳ ስድስት ዓመት በኋላ የሚያሳድረውን መርሆዎች አስቀድሞ ይዟል፡ ኢንቨስተሮች በኢኮኖሚ፣ በቅልጥፍና፣ በቅንነት መገልገል አለባቸው። ዐሥራ አንድ መጽሐፍ ጽፏል፥ የመጀመሪያው በ1994፥ ይኸ መጽሐፍ (በመጀመሪያ 2007፥ በ2017 ተሻሽሏል) ከሁሉም በላይ የተነበበው ነው።