የባቢሎን ሀብታም

ምክረ ሐሳብ

ጆርጅ ክላሰን የባቢሎን ሀብታምን በ1926 ዓ.ም. የጻፈው ለአሜሪካ ባንኮችና ኢንሹራንስ ካምፓኒዎች የቁጠባ ትምህርትን በቀላሉ ሊያስታውሱት የሚችሉ መልክ ለመስጠት ነበር። ጽሑፎቹ ከመጻፊያቸው አልፈው በሕዝብ ተሰራጩ። አሰሪዎች ለሠራተኞቻቸው፣ ወላጆች ለልጆቻቸው ሰጡ፥ የ1926 መጽሐፍ ለመቶ ዓመት ያህል ከታተመበት ጊዜ ጀምሮ አንድ ጊዜም ከሕትመት ሳይወጣ ቆሟል። ሦስት ወይም አራት ትውልዶች ከእያንዳንዱ ደመወዝ አንድ አሥረኛውን እንዲያስቀምጡ የተማሩት ከሁለት ሺ ዓመት በፊት ከወደቀች ከተማ ግመል ነጋዴዎችንና፣ ሰረገላ ሠሪዎችንና፣ የወርቅ አበዳሪዎችን ከሚስልባት መጽሐፍ ነው። የክላሰን ስጦታ ሰዎች ከሁሉም በላይ የሚረሷቸው የፋይናንስ መርሆዎች ናቸው የሚለውን ማስታወሱ ነው፥ እና ምሳሌ ከገበታ ይልቅ ለሚረሳ እውነት ጠንካራ መያዣ መሆኑን አስተውሏል።

መጽሐፉ ለሦስት ዓይነት አንባቢ ይጠቅማል። የመጀመሪያው ለአዲስ አበባ ወይም ለመቐለ ደመወዝተኛ፥ የወሩ መጨረሻ ሂሳቡን ሲመለከት የወሩ መጀመሪያ ሂሳቡ ጋር ተመሳሳይ ሆኖ ለሚያገኝ ነው፥ ጭማሬው ምንም ይሁን ምን። ሁለተኛው ለረመተንስ ተቀባይ፥ ከሳዑዲ አረቢያ፣ ከባሕረ ሰላጤ ሀገራት፣ ወይም ከሰሜን አሜሪካ የሚደርሰው ወርሃዊ የገንዘብ ድጎማ ለቤት ፍጆታ ብቻ የሚጠፋበት፥ አነስተኛ ንግድ ወይም ቀጣይ የገቢ ምንጭ የማይዘራበት ነው። ሦስተኛው ለወጣት ኢትዮጵያዊ፥ በሕይወቱ ምንም ቆጥሮ ለማያውቅና ሀብት ለነበራቸው ሰዎች ብቻ ነው ብሎ ለሚያስብ፥ ምንም እንኳን የክላሰን መከራከሪያ ሀብት ከመጀመሪያዎቹ አሥር ሳንቲሞች ይጀምራል የሚለው ቢሆንም።

መጽሐፉ በ2026 ጠቃሚ የሚያደርገው ጥንቅርነቱ ነው። በውስጡ ዘጠኝ ሐሳቦች ብቻ አሉ። እያንዳንዱ ሐሳብ ለማንበብ አሥር ወይም አሥራ አምስት ደቂቃ የሚወስድ ታሪክ ውስጥ ተጠቅሏል። ሰባቱ መድኃኒቶችን፣ አምስቱ ሕግጋት፣ እና 70-20-10 የዕዳ መክፈያ እቅዱን በወረቀት ላይ ብታሰፍሩ ሙሉው ማእቀፍ በአንድ ወረቀት ላይ ይተኛል። መጽሐፉን አንዴ ለምሳሌዎቹ አንብቡት። ወረቀቱን ግን ጠብቁ።

ዋና ዋና ሐሳቦች

• የሀብት ዘር-መርህ አንድ ዓረፍተ-ነገር ነው። ከትርፍህ የተወሰነ ክፍል ለራስህ የሚገባህ ነው፥ በቦርሳህ ላይ ሌላ ጠያቂ ከመመጣቱ በፊት አስቀምጠው።
• ሰባት መድኃኒቶች የጎሳ ቦርሳን ያደልባሉ። አንድ አሥረኛውን አስቀምጥ፣ ቀሪውን አስተዳድር፣ ቁጠባውን አስርጭ፣ መሰረቱን ጠብቅ፣ የራስህን ቤት ይዝ፣ ለእርጅና አዘጋጅ፣ ችሎታህን ሁልጊዜ ጨምር።
• አምስት ሕግጋት ወርቅን ያስተዳድራሉ። ወርቅ ወደ ቆጣቢው ይመጣል፣ ለጥበበኛው ባለቤት ይሰራል፣ ለጥንቁቁ ይጠብቃል፣ ከማያውቅ ይሸሻል፣ የማይቻል ትርፍ ለሚፈልገው ከእጁ ያመልጠዋል።
• ዕድል ለተግባር ሰው ይወዳል። መልካም ዕድል በዘፈቀደ አይመጣም፥ ከውሳኔ በኋላ ይከተላል፥ ውሳኔ ግን በማዘግየት ይሞታል።
• ደህንነቱ የጠበቀ ማበደር መያዣ፣ የመክፈል ችሎታ፣ ወይም ሁለቱንም ይጠይቃል። በምሕረት ብቻ ማበደር ገንዘቡን ሁለቴ ማጥፋት ነው፥ መጀመሪያ ለተበዳሪው፥ ቀጥሎም ለወዳጅነቱ።
• ዕዳ የሚከፈለው በተወሰነ እቅድ ነው፥ በዝለትና በተራ ዕርዳታ አይደለም። ሃያ በመቶ ለአበዳሪዎች በተመጣጣኝ ድልድል፣ ሰባ በመቶ ለመኖር፣ አሥር በመቶ ለራስ።
• የራስ ቤት መያዝ የመኖር ወጪን ይቀንሳል፥ ቤተሰብን ያቆማል። በብድር የተገዛ ቤት እንኳን ቤት ነው፥ ክፍያው የቤት ኪራይ ሰጪውን ሳይሆን ብድሩን የሚቀንስ ከሆነ።
• ሥራ ራሱ የሀብት የመጀመሪያ ወዳጅ ነው። ሥራን እንደ ጠላት የሚቆጥር ሰው ሁልጊዜ ወደ ኋላ ይቀራል፥ ሥራን እንደ ወዳጅ የሚቆጥር ሰው ሁልጊዜ ወደ ፊት ይሄዳል።

ማጠቃለያ

መጽሐፉ የተገነባው በጥንታዊቷ ባቢሎን ውስጥ በተቀመጡ አሥራ አንድ ተራማጅ ታሪኮች ነው። ክላሰን ባቢሎንን “የፋይናንስ መነሻ ምድር” ብሎ የጠራት በ2000 ቅ.ል.ክ. አካባቢ በትግሪስ-ኤፍራጥስ ሸለቆ ውስጥ የነበራትን የንግድ የበላይነት ስለሚያስታውስ ነው። ተራኪው አንዳንዴ የባቢሎን ሀብታም የሆነው አርካድ፣ አንዳንዴም አንዱ ተማሪው፣ አንዳንዴም ግመል ነጋዴ ወይም ቀድሞ ባሪያ የነበረ ሰው ነው። የቋንቋ ስልቱ ሆን ተብሎ ጥንታዊ ነው። ቅርጹ የምሳሌ ቅርጽ ነው፥ የብሉይ ኪዳን መጻሕፍት መሳሌዎች እና ምሳሌ መሳሌዎች የተደረጉ ናቸው፥ ኢትዮጵያዊ ኦርቶዶክስ አንባቢ የሚያውቃቸው። ይዘቱ ግን ከዘመናዊ የፋይናንስ መማሪያ የበለጠ ይቀርባል።

ዘር-መርህ፡ ከትርፍህ የተወሰነ ለራስህ ይገባል

በመጀመሪያው ምሳሌ ላይ የሰረገላ ሠሪ የሆነው ባንሲር ባልተጠናቀቀ ሥራ ቤቱ ግድግዳ ላይ ተቀምጧል፥ የምግብ ቤዛውና ቦርሳው ሁለቱም ባዶ ናቸው። ጓደኛው ኮቢ ሙዚቀኛ ነው፥ እኩል ባዶ ሆኖ ይመጣል። አብረው ግማሽ ዕድሜ ሙሉ ጠንካራ ሥራ ምንም እንዳላስገኘላቸው ይገነዘባሉ። የልጅነት ጓደኛቸውን፥ የባቢሎን ሀብታም የሆነውን አርካድን ጠይቀው እንዴት እንዳደረገው ለመማር ይወስናሉ።

የአርካድ መልስ የወጣትነቱ ታሪክ ነው። በማስታወሻዎች አዳራሽ ውስጥ ጸሐፊ በመሆን ይሠራ ነበር፥ በሸክላ ጽላት ላይ ይቀርጽ ነበር። አንድ ጊዜ ሌሊቱን ሙሉ ለአንድ የወርቅ አበዳሪ አልጋሚሽ ለተባለ ሥራ ሠራ። ሥራው ሲጠናቀቅ አርካድ አልጋሚሽን እንዴት ሀብታም መሆን እንደሚቻል እንዲያስተምረው ጠየቀ። አልጋሚሽ መልስ ሰጠው፡ “ወደ ሀብት የሚወስደውን መንገድ ያገኘሁት ከትርፌ የተወሰነ ክፍል የራሴ መሆኑን ሲወስን ነው።” ከአንድ አሥረኛ ያላነሰ። የልብስ ሠራተኛውና የጫማ ሠራተኛውና ካህኑ ድርሻቸውን ከመውሰዳቸው በፊት መለየት ነው። አርካድ “ይኸው ብቻ?” ሲል አልጋሚሽ መለሰለት፥ “የበግ እረኛ ልብ ወደ ወርቅ አበዳሪ ልብ ለመቀየር ይኸ ብቻ በቂ ነበር።”

አርካድ ሞከረው። ከእያንዳንዱ አሥር ሳንቲም አንዱን ይይዝና ይደብቅ ነበር። የመጀመሪያው ዓመት ቁጠባውን ለሸክላ ሠራተኛ አደራ ሰጠ፥ ሰውዬው ግን የፊንቅያውያን ጌጣጌጥ ብሎ ብርጭቆ ብቻ አምጥቶ ሁሉም ጠፋ። አልጋሚሽ ሲመለስ ሣቀ፥ ዳቦ ሠራተኛ ስለ ኮከቦች ይነግርሃል? ስለ ጌጣጌጥ የጠየቅከው የሸክላ ሠራተኛ ነው። ቁጠባው ጠፋ፥ ልምዱ ግን ቀጠለ። አርካድ እንደገና ጀመረ፥ ይህን ጊዜ ለጋሻ ሠራተኛ አጋር ሰጠ፥ ሰውዬው በየአራት ወር ኪራይ ይከፍለው ነበር። ሀብቱ ጨመረ። አልጋሚሽ በሽምግልናው ጊዜ አርካድን አጋር አደረገው።

ይህ ዘር-መርህ ለአሜሪካ አንባቢ አዲስ ይሰማ ይሆናል፥ ለኢትዮጵያዊ ግን ጥንታዊ ነው። እቁብ ይኸንኑ መርህ በቡድን አኳኋን ለመቶ ዓመታት ኖሮበታል። የመርካቶ አነስተኛ ሱቅ ባለቤት የዐሥራ ሁለት አባል እቁብ ሲቀላቀል የተወሰነ መጠን በየሳምንቱ ቤተሰቡ ከበላ በፊት፣ ኪራዩ ከመከፈሉ በፊት፣ አቅራቢው ከመከፈሉ በፊት ይከፍላል። እቁብ ግለሰቡ ብቻውን እንዲያስፈጽም ክላሰን የጠየቀውን ነገር በህብረት ያስፈጽማል። ልዩነቱ የእቁብ ቁጠባ ይዞራል (እያንዳንዱ አባል ኮንቦውን በተራ ይወስዳል) እንጂ አይዘራም። እቁቡን የሚታመንበት የአተኑ አንባቢ ክላሰንን ተወዳዳሪ ሳይሆን ተደጋጋፊ አድርጎ መስማት ይችላል፡ የእቁብ ድርሻውን ጠብቅ፥ እና በተጨማሪ የግል አንድ-አሥረኛ አስቀምጥ፥ ይኸ ካንተ ጋር የሚቆይ እና የራሱ ትርፍ የሚያስገኝ ነው።

ሰባቱ የጎሳ ቦርሳ መድኃኒቶች

ታሪኩ ይቀየራል። ንጉሥ ሣርጎን ኤላማውያንን ካሸነፈ በኋላ ወደ ባቢሎን ሲመለስ ከተማው ድሃ ሆኗል። የቤተ-መንግሥቱ አስተናጋጅ ይገልጻል፡ የሕዝብ ሥራዎች ወርቅ ወደ ጥቂት ሀብታሞች እጅ ገብቷል፥ የቀረው የባቢሎን ሕዝብ ምንም የለውም። ንጉሡ አርካድን ጠራና ሀብት መማር ይቻላልን? ብሎ ጠየቀ። አርካድ “አዎ” አለ። የመቶ ሰው ክፍል ሐሳብ አቅርቦ ሰባቱ መድኃኒቶችን በሰባት ቀን ለማስተማር ተስማማ።

የመጀመሪያው መድኃኒት ቦርሳው እንዲያደልብ ማድረግ ነው፡ ለእያንዳንዱ አሥር ሳንቲም ወደ ውስጥ ለሚገባ ዘጠኝ ብቻ ይውጣ። ሁለተኛው ወጪን ማስተዳደር ነው፥ የእያንዳንዱን ፍላጎት ዝርዝር አውጥቶ፣ አስፈላጊውን ከመፈለግ የመለየት፣ የአስፈላጊውን እና በተወሰነ መልኩ ጠቃሚ የሆኑትን ደስታዎች ብቻ ለመመደብ። አርካድ ሲያስጠነቅቅ “አስፈላጊ ወጪዎቻችን” የምንላቸው ሁልጊዜ ገቢያችን ጋር እኩል ይሆናሉ፥ በጽሑፍ የተቀመጠ ተቃውሞ ካልወረወርን በስተቀር። ሦስተኛው ወርቅን ማስፋት ነው፥ እያንዳንዱ ሳንቲም ተጨማሪ ሳንቲሞችን እንዲያስገኝ፣ እነዚያ ደግሞ ራሳቸው ተጨማሪ እንዲያስገኙ። አራተኛው ቁጠባን ከኪሳራ መጠበቅ ነው፥ ከትርፍ በፊት የመሠረት ደህንነት ይታያል፥ በወርቅ ሥራ የተሰማሩ ሰዎች ምክር ይጠየቅ። አምስተኛው የራስ ቤት ይኑረኝ ነው፥ ለቤት አከራዩ የማይቆም ኪራይ ከመክፈል ይልቅ ቤት ይገዛ። ስድስተኛው ለወደፊቱ ገቢ ማረጋገጥ ነው፥ ለእርጅና ጊዜ እና ቤተሰብ ቶሎ ቢቀጠብም እንዳይቸገር ማስቀመጥ። ሰባተኛው የመቀጠር ችሎታን መጨመር ነው፥ ችሎታን ማዳበር፣ ዕዳዎችን በፍጥነት መክፈል፣ ቤተሰብን መንከባከብ፣ ራስን ለማክበር በሚገባ መልክ መንቀሳቀስ።

አምስተኛው መድኃኒት (የራስ ቤት ይዝ) በ1926 ለአሜሪካዊ አንባቢ ከነበረው የተለየ ሁኔታ ላይ ለሚገኘው የአዲስ አበባ ኪራይ ከፋይ ይደርሳል። የኢትዮጵያ የመሬት ኪራይ ሥርዓት አብዛኛው የከተማ ነዋሪ ቤቱ የቆመበትን መሬት እንዳይገዛ ያደርጋል፥ በቀበሌ ወይም በሪል ስቴት ድርጅት 99-ዓመት ኪራይ ብቻ ይፈርማል። መድኃኒቱ አንድ-ለ-አንድ አይተረጎምም። ግን የመድኃኒቱ መርህ (የተከፈለ ኪራይ የጠፋ ኪራይ ነው፥ የተያዘ ቤት ግን ሁለቴ ሀብት ነው፥ ይኖራል እና ይተናል) የሕግ ለውጥ አይነካውም። የአተኑ አንባቢ መድኃኒቱን ወደ ኪራዩንና አወቃቀሩን ራስ የመያዝ መንገድ ላይ መግባት ብሎ ሊተረጉም ይችላል፥ ሕጋዊ ጥቅሉ ከክላሰን የተለየ መልክ ቢኖረውም። ካፒታል በእጁ ላለ ረመተንስ ተቀባይ፥ ይኸ ቤተሰብን ለትውልዶች የሚያቆም ጥቂት መንገዶች አንዱ ነው። ሰባተኛው መድኃኒት (የመቀጠር ችሎታህን ጨምር) ከሰባቱ ሁሉ ጥልቅ ነው፥ የአተኑ ተልዕኮ የተወለደ ነውና። እያንዳንዱ የአማርኛ የጥናት መመሪያ፣ እያንዳንዱ የESSLCE መዘጋጃ ማስታወሻ፣ እያንዳንዱ የቋንቋ ኮርስ ሰባተኛውን መድኃኒት መተግበር ነው።

አምስቱ የወርቅ ሕግጋት

የአርካድ ልጅ ኖማሲር በወንድነቱ መግቢያ በር ላይ ወደ ዓለም ይላካል፥ ቦርሳ ወርቅ እና በሸክላ ጽላት ላይ የተቀረጹ አምስት ሕግጋት ይዞ። በአሥር ዓመት ውስጥ ተመልሶ ስለ ራሱ መግለጫ እንዲሰጥ ይነገረዋል። ወርቁን ሁለት አታላዮች በሚያደርጉት የፈረስ ውድድር ውርርድ ላይ በቶሎ ያጣዋል፥ ቀጥሎም ጓደኛው በሚያስፈጽመው የተዘጋ ሱቅ ሥራ ላይ የቀረውን ያጣል። መራራ ቀናት ይከተላሉ። ባሪያዎቹን፣ ልብሶቹን፣ ፈረሶቹን ይሸጣል። በድህነት ጊዜ ጽላቱን ያስታውሳል፣ ለመጀመሪያ ጊዜ በጥንቃቄ ያነበዋል፣ እያንዳንዱን ሕግ በልቡ ይማራል። የውጭ ግድግዳው ግንባታ ላይ ኃላፊ ይሆናል፣ ከመጀመሪያው ደመወዙ አንድ ሳንቲም ይቆጥባል፣ ብረት ካራቫን የሚደግፉ ባለሀብቶች ኩባንያ ይቀላቀላል፣ ሕግጋቱን ይከተላል፣ በአሥር ዓመቱ መጨረሻ እንደ ሀብታም ሰው ይመለሳል።

ሕግጋቱ፣ በአባቱ እጅ የተጻፉት፣ እነዚህ ናቸው። ወርቅ ለራሱ መጻኢ ጊዜ እና ለቤተሰቡ ሀብት ለማስቀመጥ ከትርፉ ቢያንስ አንድ አሥረኛ የሚያስቀምጥ ሰው ጋር በፈቃደኝነት እና በመጨመር ይመጣል። ወርቅ ለጥበበኛ ባለቤት፥ ትርፋማ ሥራ ለሚያገኝለት፥ በትጋት እና በደስታ ይሰራል፣ እንደ ሜዳ መንጋ ይዘራል። ወርቅ የጥንቁቅ ባለቤት ጥበቃ ላይ ይጣበቃል፥ በወርቅ ሥራ ጥበበኛ የሆኑ ሰዎች ምክር ላይ የሚያስቀምጠው። ወርቅ ካልገባቸው ሥራዎች ላይ ወይም ጥበበኞች ካላፀደቁት ቦታ ላይ ከሚያስቀምጠው ሰው ይሸሻል። ወርቅ የማይቻል ትርፍ ለማስገኘት ከሚገድደው፣ ወይም የአታላዮችን ምክር ከሚከተለው፣ ወይም በራሱ ልምድ የለሽነት እና ቅዠት ላይ ከሚተማመነው ሰው ይሸሻል።

ባቢሎንና አክሱም በተመሳሳዩ ጥንታዊ የንግድ መንገድ ሁለት ጫፎች ላይ ናቸው። የሣባ ንግሥት፥ በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ትውፊት፥ ወደ ሰሎሞን ኢየሩሳሌም ተጉዛ ጥበብ ይዛ ተመለሰች፥ የሰሎሞን ኢየሩሳሌም ደግሞ ከባቢሎን የንግድ ሥርዓት የመነጨ ባህላዊ ቅርስ ነበራት፥ የመስጴጦምያ የሀብት-እንደ-አስተዳደር ማእቀፍ የተጋራባት ነበር። የክላሰን ባቢሎንን የሚገናኝ የአተኑ አንባቢ ባእድ ከተማ አያገኝም። የራሱን መሠረት ታሪክ የሚወጣት የምስራቅ የአጎት ልጅ ነው። የኖማሲር አሥር ዓመት ስደት ኢትዮጵያዊ-ልዑል-በውጭ ሞቲፍን ያንፀባርቃል (ወጣት ሰው ወደ ዓለም ይላካል ለመማር እና ለንብረቱ የተገባ ሆኖ ለመመለስ)። አምስቱ ሕግጋት ከሰሎሞናዊ ጥበብ ጽሑፎች ጋር አብረው መማር ይችላሉ፥ ግጭት ሳይኖር።

የመልካም ዕድል አምላክ

ቦታው ይቀየራል። አርካድ በትምህርት ቤተ-መቅደስ ውስጥ ውይይት ይመራል፥ ሰማንያ ሰዎች በየምሽቱ የሕይወትና የንግድ ጥያቄዎችን ለመነጋገር ይሰበሰባሉ። የልብስ አግቢ የተባለ ሰው ሌሊቱን በመንገድ ላይ የወርቅ ቦርሳ አግኝቶ የበለጠ እንዲህ ያለ ዕድል እንዴት ሊስብ እንደሚችል ለመማር ይከፍታል። ውይይቱ ወደ መጫወቻ ጠረጴዛዎች እና የሰረገላ ውድድሮች ይዞራል። አርካድ፣ ከሕዝቡ ስምምነት ጋር፥ በባቢሎን አንድም ጠንካራ ሰው ስኬቱን ለመጫወቻ ጠረጴዛዎች የተወው የለም ይላል። ዕድል እዚያ አይኖርም።

አንድ አዛውንት ነጋዴ የተለየ ጥያቄ ያቀርባል፡ ስለ ጠፉ ስኬቶችስ? እያንዳንዱ ሰው በክፍሉ ውስጥ ያመለጠ ዕድል ያስታውሳል። ነጋዴው፥ አባቱ ከትርፉ አንድ-አሥረኛ በመሬት መስኖ እቅድ ላይ እንዲያስቀምጥ ሲወተውተው ሐሳቡ ቆሞ እንዳለፈ ያስታውሳል፥ እቅዱም በኋላ በብዙ ትርፋማ ሆኖ ተገኘ። የግመል ገዢው ምሽት ላይ የበግ ኮንቦ ላይ ድርድር አግኝቶ በጨለማ ላልከፈለ፥ በማግሥቱ ከተማው ለመጥቃት ስጋት ሲጋርጥ ተመሳሳዩ ኮንቦ ሦስት እጥፍ ሸጧል። የሶሪያ እንግዳ ሰው የጋራውን ምክንያት በሰበር ባቢሎንኛው ይጠቅሳል፡ አዘጋጅ፣ ማዘግየት። እያንዳንዱ ዕድል ያመለጠው ሰውየው ሲቆም ነው። ክፍሉ የሚደርስበት መደምደሚያ መልካም ዕድል ከዕድል በኋላ የሚመጣ ነው፥ ዕድል ግን ለተግባር ሰዎች ይሸልማል።

የማዘግየት ምዕራፍ ለESSLCE ምሩቅ በቀጥታ ይናገራል፥ ለስድስት ወር የቀጣዩ ፈተና መግቢያ ጊዜ እንዳለ እያወቀ የማይመዘገብ፣ ወይም በመርካቶ የተወሰነ ሱቅ ኪራይ ለመውጣት ሦስት ጊዜ የመጣ የመጨረሻ ሳይደውል የሚተወው አነስተኛ ነጋዴ። የአማርኛው ማዘግየት እና ሰነፍነት የእንግሊዘኛው procrastination የማይሸከመው የሞራል ክብደት ይይዛሉ፥ የክላሰን ምዕራፍ በአማርኛ ሲነበብ ከእንግሊዘኛ የበለጠ ይነካል። የምዕራፉ መዝጊያ ቃል (“ለተግባር ሰዎች የመልካም ዕድል አምላክ ይወዳቸዋል”) በማንኛውም የእቁብ መሰብሰቢያ ግድግዳ ላይ ሊቀረጽ ይችላል፥ እውነቱ ሳይጠፋ።

ደህንነቱ የጠበቀ ማበደርና የግመል ነጋዴ እቅድ

መጽሐፉ ወደ ዕዳ ይዞራል። የባቢሎን የወርቅ አበዳሪ የሆነው ማቶን፥ የጦር ቀስት ሠራተኛ የሆነውን ሮዳንን እንግዳ ያደርጋል። ሮዳን ከንጉሡ አምሳ ወርቅ ስጦታ አግኝቷል፥ እህቱ ሁሉንም ለባለቤቷ ላልተሞከረ የንግድ ሥራ እንዲያበድር ግፊት እያደረገች ነው። ማቶን ሮዳንን ብድር የተበዳሪውን የመክፈል ችሎታ ማገልገል እንዳለበት ያስተምራል። ተበዳሪዎችን በሚሰጡት ዓይነት መያዣ መሠረት በሦስት ክፍሎች ይከፍላል፡ ከብድሩ የበለጠ ዋጋ ያላቸውን ንብረቶች ያላቸው፣ የተረጋገጠ የመክፈል ችሎታ ያላቸው፣ እና ሁለቱም የሌሏቸው። ለሦስተኛው ክፍል የተበደረ ብድር አይመለስም። ሮዳንን የእህቱን ባል ሸክም ከግዴታ ብቻ እንዳይይዝ ያስጠነቅቀዋል፥ የበሬ እና የአህያ ምሳሌ በመጠቀም፥ እርስ በርሳቸው ሊረዱ ሞክረው ሁለቱም መጥፎ ሁኔታ ላይ ሲወድቁ።

መጽሐፉ ይኸንን እቅድ በረዘመው ምሳሌው ይሰጣል፡ የግመል ነጋዴ የሆነው ዳባሲር ሸክላ ጽላቶች። ዳባሲር ከሶሪያ ባርነት ወደ ባቢሎን ይመለሳል፥ በዕዳዎቹ ኀፍረት ይሰማዋል፥ ሊከፍላቸው ይወስናል። በማቶን ምክር ላይ እቅዱን በአምስት ሸክላ ጽላቶች ላይ ይቀርጻል። እቅዱ ሦስት ክፍሎች አሉት። ከእያንዳንዱ ትርፍ አሥር በመቶ ለራሱ የሚቀር ነው። ሰባ በመቶ ለቤተሰብ መኖሪያ፣ ልብስ፣ ምግብ የሚውል ነው፥ ለትንሽ ደስታ የተወሰነ ድርሻ ይዞ። ሃያ በመቶ በሙሉ ጨረቃ ጊዜ በዕዳዎቹ መሠረት ለአበዳሪዎቹ የተመጣጠነ ድልድል ያደርጋል። አንዳንዶቹ ይረግሙታል፥ አንዱ (የቤት ባለቤት አልካሐድ) ጭቅጭቅ ይዘሁ። ሁሉንም ይከፍላል። በሁለት ዓመት ውስጥ እቅዱ ዕዳውን ሙሉ በሙሉ ይከፍላል፥ ዳባሲር በመጨረሻው ቆጥቧልና የከተማው ክብር ተመልሶለታል። መጽሐፉ በዚህ ምሳሌ ዙሪያ ማእቀፍ ይዘረጋል፡ ካልድዌል የተባለ ዘመናዊ የእንግሊዘኛ የጥንታዊነት ተመራማሪ ጽላቶቹን ለትርጉም ይልካል፥ ተርጓሚው ተመሳሳዩን 70-20-10 እቅድ በ1934 ኖቲንግሃም ላይ በራሱ ሕይወት ይሞክራል፥ እዚያም እንደሰራ ይዘግባል።

የዳባሲር እቅድ በመጽሐፉ ውስጥ ከሁሉም በላይ የሚተላለፍ ሐሳብ ነው፥ ለማይተናከሱ ትናንሽ ዕዳዎች ለሚሸከሙ አንባቢዎችም በጣም ጠቃሚ ነው፡ ያልተከፈለ የትምህርት ቤት ክፍያ፣ ለሦስት ዓመት የቆየ የቤት አጎት ብድር፣ የመርካቶ አቅራቢ የተከታይ ሂሳብ። የማቶን ሦስት-ክፍል የተበዳሪ ምድብ በኢትዮጵያ የእድር ገንዘብ እና የቤተሰብ ብድር አሰጣጥ ላይ ይተገበራል፡ እድር ለቀብር ወይም ለሠርግ ብድር ይሰጣል፥ የተበዳሪው ማኅበራዊ አቋም በዕውቅና (የማኅበረሰብ ዋስትና ዓይነት) ይዞ፥ የቤተሰብ ብድር ግን ብዙውን ጊዜ ንብረት መያዣም የመክፈል እቅድም አያስፈልገውም፥ በትክክል የማቶን ምድብ ውስጥ በጣም አደገኛ ክፍል። የአተኑ አንባቢ የዳባሲር ዓይነት ሂሳብ መዝገብ በወረቀት (ወይም በስልኩ ላይ ማስታወሻ ላይ) ቢይዝና ደመወዙ በመጣበት ቅጽበት ቢከፋፍለው፥ ለእሱ ካለ ማንኛውም መደበኛ የፋይናንስ ምርት የበለጠ ጥሩ ውጤት ይኖረዋል።

በባቢሎን እጅግ ዕድለኛው ሰው

የመጨረሻው ታሪክ የተነገረው አዛውንት የነጋዴ መሪ በሆነው ሻሩ ናዳ፥ ለሐዳን ጉላ፥ የቀድሞ አጋሩ የነበሩ የጊዜ ጉላ ቡዙ ልጅ ነው። ሻሩ ናዳ አንድ ጊዜ ባሪያ ነበር። እንደ ወጣት፥ ወንድሙ ሌላ ሰው በመግደሉ ምክንያት ሊካስ ለባርነት ተሸጧል፥ ብረት ሰንሰለት በአንገቱ ላይ አስሮ ወደ ባቢሎን እንዲሄድ ተደረገ፥ የከተማው ግድግዳ ላይ ጡብ እያስቸግረ እንደሚሞት ይጠብቅ ነበር። በመስመር ላይ ቀጥሎ ያለው ባሪያ መጊዶ የተባለ ገበሬ ነበር፥ በመንገድ ላይ አንድ እውነት ነገረው፡ “ሥራ ካገኘሁ ጓደኛ ሁሉ ጥሩው ነው። ሁልጊዜ ያገኘሁትን ሁሉ ጥሩ ነገር ሰጠኝ፥ የእኔን እርሻ፣ ላሞቼን፣ ሰብሎቼን፣ ሁሉንም።” በሌላው ጎን ዛባዶ የተባለ የበግ ሌባ ይከራከራል፥ ጥሩ ጨዋታ መሥራትን ሳይሆን መሸሽ መሆኑን ለማስቆም በቀላሉ የተሸጠ ቤት ሥራ ላይ መሆኑን። ሻሩ ናዳ ሁለቱን ሰዎች በጥንቃቄ ይመለከታል፥ ይኸን ሌሊት ሥራን ጠላት ሳይሆን ጓደኛ ለማድረግ ይወስናል።

በማግሥቱ የባሪያ ገበያ ላይ ራሱን ጮኼ ፍላጎተኛ አደረገ። ወፍራም የዳቦ ሠራተኛ ግድግዳው ላይ ሲራመድ “በአዲሶቹ ውስጥ የዳቦ ሠራተኛ አለ?” ብሎ ሲጠይቅ፥ ሻሩ ናዳ ቀድሞ ወጥቶ፥ በውሸት፥ ፍጹም እጩ መሆኑን አቀረበ። የዳቦ ሠራተኛውን ዕድል እንዲወስድ አሳመነው። በዳቦ ሠራተኛው ኩሽና ውስጥ ገብስ መፍጨትና የቤቱ ዋና ምርት የነበረውን የማር ኬክ መጋገር ተማረ። ለትልልቆቹ ሥራዎች ራሱን አቀረበ፣ ሰፈራዎቹን ከተጠበቀው በላይ በፍጥነት ተማረ፣ በወራት ውስጥ ለማስተር ቀትር በኋላ ላሉት ሰዓቶች ኬክ በመንገድ ላይ መሸጥ እንዲፈቀድለት ሐሳብ አቀረበ። ማስተር ተስማማ፣ ትርፉንም ተካፍለው። ሻሩ ናዳ ድርሻውን ቆጠበ፣ በመጨረሻ ነፃነቱን ገዛ፣ ቀጥሎም ከአራድ ጉላ (የሐዳን ጉላ አባት) ጋር አጋርነት ገባ፥ በብዙ ዐሥርት ዓመታት ከደማስቆ እስከ ባቢሎን የተዘረጋ የግመል ካራቫን ንግድ ገነባ። ሐዳን ጉላን በመንገድ ላይ ይነግረዋል፡ ሀብት በጣቶቹ ላይ ባለው ቀለበት ውስጥ አይደለም፥ ሰው ከራሱ ቀኖች ጉልበት ጋር በሚገናኝበት መንገድ ውስጥ ነው።

የየባቢሎን ሀብታም መዝጊያ ድምጽ የአተኑ መጻሕፍት በመጻሕፍት መደብ ላይ ሁልጊዜ የሚመለስበት ድምጽ ነው፡ ጉልበት እና ክብር ከሀብት የተለዩ አይደሉም፥ የመጀመሪያ ምንጯ ናቸው። ለESSLCE የሚዘጋጅ ኢትዮጵያዊ ተማሪ፣ የሐዋሳ ባጃጅ ሹፌር፣ የባሕር ዳር መምህር፣ ቤት ገንዘብ የምትልክ የቶሮንቶ የዲያስፖራ ነርስ ሁሉም ቀድሞ የሻሩ ናዳ ትምህርት እየኖሩበት ናቸው። መጽሐፉ ለዚህ ቋንቋ ይሰጣቸዋል። የአተኑ ሚና ይኸን ቋንቋ ወደ አማርኛ መተርጎም እና ኢትዮጵያዊ አንባቢዎች አስቀድሞ የሚታመኑትን የጥበብ ጽሑፍ አጠገብ ማቆም ነው። ክላሰን እነዚህን ሕግጋት አልፈለሰፋቸውም። ባቢሎንም አልፈለሰፈቻቸውም። በሕይወት የሚቆይ እያንዳንዱ የጥበብ ትውፊት አስተላልፏቸዋል። በ2026 መጽሐፉን የሚያነሳ የአተኑ አንባቢ የቅርብ ጊዜ ተሸካሚ ነው።

ስለ ደራሲው

ጆርጅ ሣሙኤል ክላሰን በ1874 በሉዊዚያና፣ ሚዙሪ ተወለደ፥ እስከ 1957 ኖረ። በስፓኒሽ-አሜሪካ ጦርነት ጊዜ በአሜሪካ ሠራዊት አገልግሏል፥ የነብራስካ ዩኒቨርሲቲ ተምሯል፥ በኋላም በዴንቨር፣ ኮሎራዶ ሰፍሮ የክላሰን ካርታ ኩባንያ መሰረተ። ኩባንያው የመጀመሪያውን የአሜሪካ እና ካናዳ የመንገድ አትላስ ምርቷል። የክላሰን የግል ፋይናንስ ፍላጎት ከትምህርታዊ ኢኮኖሚክስ ሳይሆን ከህትመት ነበር። በ1920ዎቹ መጀመሪያ ላይ ባንኮችና ኢንሹራንስ ኩባንያዎች ለደንበኞቻቸው ቁጠባን እንዲያስተምሩ ሊያሰራጯቸው የሚችሉ ጽሑፎችን ጻፈ። ጽሑፎቹ በጥንታዊቷ ባቢሎን የተቀመጡ ምሳሌዎችን ይይዙ ነበር፥ መርሆዎቹ የጥንታዊነት ክብደት እንዲሰማቸው ጥንታዊ የእንግሊዘኛ ቋንቋ ጥቅም ላይ ውሏል። ጽሑፎቹ በጣም ሸጡ፥ አታሚዎች በ1926 ወደ አንድ መጽሐፍ ቀጥቅጠዋቸው የባቢሎን ሀብታም በሚል ርዕስ አወጡ። መጽሐፉ ከዚያ ጊዜ ጀምሮ ሳይቋረጥ ይታተማል፥ ከሠላሳ በላይ ቋንቋዎች ተተርጉሟል። ክላሰን ሌላ ብዙ መጽሐፍ አልጻፈም፥ የሚታወቅበት ይኸ አንድ ሥራ ነው።