የገንዘብ ታሪክ

ምክረ ሐሳብ

የጃክ ዌዘርፎርድ የገንዘብ ታሪክ የገንዘብን ታሪክ አንትሮፖሎጂስት እንደሚተርከው ይተርከዋል፡ እንደ ኢኮኖሚክስ ሳይሆን፣ ሰዎች ከፈጠሯቸው እጅግ ኃያላን ባህላዊ ፈጠራዎች እንደ አንዱ። ክርክሩ ገንዘብ በሦስት ታላላቅ አብዮቶች አልፏል የሚል ነው። የመጀመሪያው ከሦስት ሺህ ዓመት ገደማ በፊት በልድያ መንግሥት ሳንቲም ሲፈበረክ ተጀመረ፣ ክፍት ገበያንም ፈጠረ። ሁለተኛው በህዳሴው ጣሊያን ባንኮች ተጀመረ፣ የወረቀት ገንዘብን፣ ብሔራዊ ባንኮችንና ዘመናዊ ካፒታሊዝምን ፈጠረ። ሦስተኛው አሁን እየሆነ ነው፣ ገንዘብ ኤሌክትሮኒክ እየሆነ ከየትኛውም መንግሥት ቁጥጥር እያመለጠ። እያንዳንዱ አብዮት፣ ዌዘርፎርድ እንደሚለው፣ በዙሪያው አዲስ ዓይነት ማኅበረሰብ ገነባ።

መጽሐፉ ለሦስት ዓይነት አንባቢ ነው። ኢኮኖሚክስን እንደ ቀመርና ግራፍ የሚያውቀው፣ ነገሩ ራሱ ከየት እንደመጣ ማየት የሚፈልገው ማንኛውም አንባቢ። ቀኑን ሙሉ ጥሬ ገንዘብ የሚይዘው፣ ጥሬ ገንዘብ ምን እንደሆነ ቆም ብሎ ጠይቆ የማያውቀው የመርካቶ ወይም የመቐለ ነጋዴ። ገንዘብን በስልክ መተግበሪያ ድንበር አቋርጦ የሚልከው፣ ከእግሩ ሥር አንድ መሠረታዊ ነገር እየተቀየረ መሆኑን የሚሰማው የዲያስፖራ አንባቢ።

መጽሐፉን ማንበብ የሚያስፈልገው ስፋቱና እንግዳ እውነተኛ ዝርዝሮችን የማየት ችሎታው ናቸው። ዌዘርፎርድ ቸኮሌትን እንደ ገንዘብ ይጠቀሙ ከነበሩት የአዝቴክ ገበያዎች እስከ የፖቶሲ የብር ተራራ፣ ከፍሎረንስ ባንኮች እስከ የዋይማር ጀርመን የትሪሊዮን ማርክ ኖቶች ይዘዋወራል። ገንዘብን በነገሥታት፣ በወንበዴዎችና በአጋጣሚዎች የተሞላ የሰው ታሪክ አድርጎ ይይዘዋል፣ ለባለሙያው ሳይሆን ለተራው አንባቢም ይጽፈዋል። መጽሐፉ ሲያልቅ በኪስህ ያለው ብር ካሰብከው ያነሰ ቋሚና በጣም እንግዳ ይመስላል።

ዋና ቁምነገሮች

• ገንዘብ የተፈጥሮ ሐቅ ሳይሆን ባህላዊ ቴክኖሎጂ ነው። ሰዎች የፈጠሩትና ደጋግመው የሚፈጥሩት ነገር ነው፣ እያንዳንዱ መልኩም የሚጠቀመውን ማኅበረሰብ እንደገና ያደራጃል።

• ገንዘብ ሦስት አብዮቶችን አሳልፏል። በጥንቷ ልድያ ሳንቲም፣ በህዳሴው ጣሊያን የወረቀት ገንዘብና ባንክ፣ እና አሁን እየወጣ ያለው ኤሌክትሮኒክ ገንዘብ።

• የመጀመሪያዎቹ ሳንቲሞች በልድያ በ640 ዓክልበ. ገደማ ተሠሩ። የወርቅና የብር ተፈጥሯዊ ቅይጥ የሆነው ኤሌክትረም ትንንሽ ቁርጥራጮች ነበሩ፣ የማያነብ ነጋዴም እንኳ ክብደታቸውን እንዲያምን በአንበሳ ራስ ምልክት ተደርጎባቸው።

• ሳንቲም ክፍት ገበያን ፈጠረ። ዋጋ ከመመዘን ይልቅ መቆጠር ከቻለ በኋላ፣ ማንም ከማንም ጋር መነገድ ቻለ፣ የሱቆችም ገበያ በልድያ ዋና ከተማ በሰርዲስ ተወለደ።

• የህዳሴው ባንኮች ሊዳሰስ የማይችል ገንዘብ ፈጠሩ። የጣሊያን ቤተሰቦች ዕዳንና የመለዋወጫ ሰነዶችን ወደ ብድር ሥርዓት ለወጡ፣ ይህም ንግድን ከብረት ክብደት ነጻ አውጥቶ የዘመናዊ ባንክ ዘር ሆነ።

• ዶላር የጀርመን የብር ሳንቲም ነው፣ የኢትዮጵያ ጣላሪም እንዲሁ። ሁለቱም ስሞች ከታለር ይወርዳሉ፣ ታለር መጀመሪያ በቦሄሚያ ሸለቆ ተፈበረከ፣ ይኸው ሳንቲምም የኢትዮጵያ ታማኝ ገንዘብ ሆነ።

• የዋጋ ግሽበት ድብቅ ግብር ነው። መንግሥት ኢኮኖሚው ከሚያድግበት ፍጥነት በላይ ገንዘብ ሲያትም፣ የድሮውን ገንዘብ ከያዙ ሁሉ ዋጋን በጸጥታ ይወስዳል፣ ዋይማር ጀርመን በ4.2 ትሪሊዮን ማርክ ለአንድ ዶላር እንዳሳየችው።

• ኤሌክትሮኒክ ገንዘብ በገንዘብና በመንግሥት መካከል ያለውን ቁርኝት እያላላ ነው። ዌዘርፎርድ ገንዘብ ድንበር አቋርጦ በቅጽበት የሚፈስበትን፣ አዲስ አሸናፊዎችንና ተሸናፊዎችንም የሚፈጥርበትን አዲስ ዓለም ይተነብያል።

ጥልቅ ማጠቃለያ

ዌዘርፎርድ መጽሐፉን ከሦስቱ አብዮቶቹ ጋር በሚገጥሙ ሦስት ክፍሎች አደራጅቶታል፡ ጥንታዊ ጥሬ ገንዘብ፣ የወረቀት ገንዘብ፣ እና ኤሌክትሮኒክ ገንዘብ። የባህል አንትሮፖሎጂስት እንጂ ኢኮኖሚስት አለመሆኑን በግልጽ ይናገራል፣ የጆርጅ ዚመልን አንድም መስመር ስለ ኢኮኖሚክስ የተባለ መግለጫ አይደለም የሚለውን ቃል እየዋሰ። መጽሐፉ ከንድፈ ሐሳብ ይልቅ ተከታታይ ሕያው ክስተቶች ነው፣ ክስተቶቹም ክርክሩን ይሸከማሉ።

አንድ የሚያናጋ፣ የሚያቀልል ሐሳብ

ዌዘርፎርድ ማስረጃውን እስኪያቀርብ ድረስ የተጋነነ የሚመስል ይዞ ይከፍታል፡ ገንዘብ ሙሉ ሥልጣኔን እንደገና ለመቅረጽ ከሚችሉ ጥቂት የሰው ሐሳቦች አንዱ ነው። ይህንም የሚያደርገው በማቅለል ነው። አንድ ቁጥር ለላም፣ ለአንድ ቀን ሥራ፣ ለአንድ ከረጢት እህል ወይም ለአንድ ሰው ሕይወት መቆም ይችላል፣ ሁሉም ነገር አንዱ ከሌላው ጋር ዋጋ ሊወጣለት ከቻለ በኋላም የዝምድና፣ የሃይማኖትና የደረጃ ጥንታዊ ማሰሪያዎች መላላት ይጀምራሉ። ገንዘብ ዓለምን ወደ ዋጋዎች ይበትናል ከዚያም በአዲስ መሠረት እንደገና ይገነባል። ለዚህ ነው እያንዳንዱን የገንዘብ መልክ ለውጥ እንደ ማኅበረሰብ ቅርጽ ለውጥ የሚይዘው፣ የዓለምን ታሪክም ሰዎች እርስ በርስ ለመከፋፈል በተጠቀሙበት ነገር ሊጽፍ የሚችለው።

ለኢትዮጵያ አንባቢ ይህ ረቂቅ አይደለም። በእጅህ ያለው ብር፣ ከባሕረ ሰላጤው ከዘመድ የሚደርሰው ሐዋላ፣ የጎረቤቶችን ቡድን ወደ ተራ ባንክ የሚለውጠው እቁብ፣ የቀብርን ወጪ ለመጋራት ትንንሽ ክፍያዎችን የሚያሰባስበው እድር፡ እያንዳንዱ ዌዘርፎርድ የሚገልጸውን ነገር እያደረገ ነው፣ መተማመንን እያደራጀ ግንኙነቶችንም ሊቆጠርና ሊያዝ ወደ ሚችል ነገር እየለወጠ።

ከሳንቲም በፊት፡ ዛጎል፣ ጨውና ቸኮሌት

የመጀመሪያው የገንዘብ ዓይነት ጨርሶ አልተፈበረከም። በዓለም ዙሪያ ሰዎች ሁሉም የሚፈልገውንና ለማስመሰል የሚከብደውን ሸቀጥ ይጠቀሙ ነበር፡ የኮውሪ ዛጎል፣ ከብት፣ ዶቃ፣ ትንባሆና ጨው። ዌዘርፎርድ ካካዎን እንደ ዝርዝር ገንዘብ ይጠቀሙ በነበሩትና መንግሥታቸውን ከንግድ ይልቅ በግብር ላይ በገነቡት አዝቴኮች ላይ ያተኩራል። ይህንም ፕሮቶ-ገንዘብ ይለዋል፣ ራሱም ጠቃሚ ነገር የሆነ ገንዘብ። ድክመቱ ግልጽ ነው። ላም ለአንዲት ዳቦ ተከፋፍሎ ሊገዛ አይችልም፣ ጨው በዝናብ ይቀልጣል፣ ካካዎም ሊበላ ይችላል። የሸቀጥ ገንዘብ ሠርቷል፣ ግን ኢኮኖሚ ምን ያህል ሊወሳሰብ እንደሚችል ዝቅተኛ ጣሪያ አስቀመጠ።

ኢትዮጵያ በዓለም ላይ ካሉ እጅግ ታዋቂ የሸቀጥ ገንዘብ ምሳሌዎች አንዱን ትይዛለች። ለመቶ ዘመናት፣ በአፋር ቆላ የሚቆረጠው ደረጃውን የጠበቀ የድንጋይ ጨው ቁራጭ አሞሌ፣ በደጋው የንግድ መስመሮች እንደ ገንዘብ ይዘዋወር ነበር፣ ከትግራይ እስከ ደቡብ ይቀበሉት ነበር። ዌዘርፎርድ የሚገልጻቸውን ተመሳሳይ ጥንካሬዎችና ድክመቶች ይዞ ነበር፡ እውነተኛ፣ ጠቃሚና ታማኝ ነበር፣ ከባድ፣ ተሰባሪና በእርጥበት ቀስ ብሎ የሚበላም ነበር። አሞሌ ይህ መጽሐፍ በሚተርከው ታሪክ ውስጥ የኢትዮጵያ የራሷ ምዕራፍ ነው።

የልድያ አንበሳ፡ የመጀመሪያዎቹ ሳንቲሞች

መታጠፊያው የመጣው አሁን ቱርክ በሆነችው፣ በትንሿ የልድያ መንግሥት፣ በ640 ዓክልበ. ገደማ ነው። የልድያ ነገሥታት የወርቅና የብር ተፈጥሯዊ ቅይጥ የሆነውን ኤሌክትረም ትንንሽ ደረጃውን የጠበቀ ቁርጥራጭ ማተም ጀመሩ፣ እያንዳንዱም በአንበሳ ራስ ምልክት ተደረገበት። ምልክቱ ቁልፉ ነበር። ንጉሡ ለክብደቱና ለብረቱ ዋስ መሆኑን የማያነብ ነጋዴም እንኳ እንዲያውቅ ይነግረዋል፣ ስለዚህ ዋጋ በሚዛን ከመመዘን ይልቅ ሊቆጠር ቻለ። እጅግ ታዋቂው የልድያ ንጉሥ ክሮኤሰስ፣ ከ560 እስከ 546 ዓክልበ. የነገሠው፣ የንጹሕ ወርቅና ብር የመጀመሪያዎቹን ሳንቲሞች አወጣ፣ እጅግም ሀብታም ስለሆነ “እንደ ክሮኤሰስ ሀብታም” የሚለው ብሂል ዛሬ በብዙ ቋንቋዎች ይኖራል።

ሳንቲም ክፍያን ከማቅለል የበለጠ ነገር አደረገ። ክፍት ገበያን ፈጠረ። ማንም ታማኝ ዋጋ በከረጢት መያዝ ከቻለ በኋላ፣ እንግዳ ከእንግዳ ጋር መነገድ ቻለ፣ የሰርዲስ ነገሥታትም ገዢዎች ወደ ሻጮች የሚመጡባቸውን የተለዩ ሱቆች ረድፍ አቆሙ። ዌዘርፎርድ ከዚያ የልድያ ገበያ እስከ የግሪክ አጎራ፣ ቀጥሎም እስከ ዘመናዊው የሱቅ ጎዳና ቀጥተኛ መስመር ይስባል።

ሳንቲም ብዙ ጊዜ እንደ አንድ መስመር ትርጓሜ ይቀርባል። የጀመረው ግን እዚህ ነው። ኢትዮጵያ ይህን ታሪክ ቀድማ መቀላቀሏን መጨመር ተገቢ ነው፡ የአክሱም መንግሥት ከሦስተኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ም ገደማ ጀምሮ የራሱን የወርቅ፣ የብርና የነሐስ ሳንቲሞች አወጣ፣ የራሱን ሳንቲም ካወጡት ጥቂት ጥንታዊ የአፍሪካ ኃይሎች አንዱ ነበር፣ ሀገሪቱ በጥንታዊው ዓለም ንግድ ውስጥ ምን ያህል ጠልቃ እንደተሳሰረች ምልክት።

የፍሎረንስ ባንኮች

ሁለተኛው አብዮት የተጀመረው በአዲስ ሳንቲም ሳይሆን ስለ ዕዳ በአዲስ ሐሳብ ነው። በህዳሴው ጣሊያን ከተማ-መንግሥታት ውስጥ፣ የባንክ ቤተሰቦች ብረት ሳያንቀሳቅሱ ገንዘብ ማንቀሳቀስ ተማሩ። አንድ ነጋዴ በፍሎረንስ ፍሎሪን አስቀምጦ በብሩጅ ዋጋውን በመለዋወጫ ሰነድ፣ ለሳንቲሙ በሚቆም ወረቀት፣ ሊወስድ ይችላል። ባንኮች በእጃቸው ካለው በላይ ማበደር ቻሉ፣ ብድርም የራሱ ኃይል ሆነ። ዌዘርፎርድ ይህ ረቂቅ፣ በወረቀት ላይ የተመሠረተ ገንዘብ የድሮውን ሥርዓት እንዴት እንደሰበረ ያሳያል፡ ሥልጣን መሬት ካላቸው ወደ ሰነዶች፣ ቦንዶችና አክሲዮኖች ካላቸው ተሸጋገረ፣ ፊውዳሊዝምም ለካፒታሊዝም ቦታ ለቀቀ።

የጣሊያን ባንኮች ያደረጉት ዝላይ፣ መተማመንን ወደ ሚወጣ ዋጋ መለወጥ፣ ኢትዮጵያውያን በቀለለ መልኩ በየሳምንቱ የሚያደርጉት ነው። እቁብ እያንዳንዳቸው ቋሚ መጠን የሚከፍሉ ቡድን ሰብስቦ ተራ በተራ ድምሩን ይቀበላሉ፣ ስለዚህ አንድ አባል የልብስ ስፌት ማሽን ሊገዛ ወይም ሱቅ ሊሞላ ይችላል፣ ሙሉ ድምሩን ቆጥቦ ከሚጨርስ ከረዥም ጊዜ በፊት። ይህ ያለ ባንክ ብድር ነው፣ ፍሎረንሳውያን ወደ ኢንዱስትሪ የለወጡት ያው አስማት ነው፡ ገንዘብ ከብረት ክብደቱ በላይ እንዲሠራ መደረጉ።

ያው የገንዘብ ጎርፍ ሊያጠፋም ይችላል። በ16ኛው ክፍለ ዘመን ከአንዲስ ተራሮች ከፖቶሲ ማዕድን የስፔን ብር ወደ አውሮፓ ሲጎርፍ፣ በድንገት ከሚገዙ ሸቀጦች በላይ ብዙ ገንዘብ ሆነ፣ በስፔንም ዋጋዎች በዚያ ክፍለ ዘመን በ400 በመቶ ገደማ ጨመሩ። የታሪክ ምሁራን የዋጋ አብዮት ይሉታል፣ አዳም ስሚዝም ኋላ ላይ የአሜሪካ ማዕድናት የአውሮፓን የወርቅና የብር ዋጋ ቀድሞ ከነበረው ወደ አንድ ሦስተኛ ገደማ እንደቀነሱት ፈረደ። ብዙ ገንዘብ ከብዙ ሀብት ጋር አንድ አለመሆኑን ቀድሞ ያስተማረ መራራ ትምህርት ነበር፣ የዋጋ ግሽበት ለዓለም ደጋግሞ የሚያስተምረው።

የዶላር ድብቅ የኢትዮጵያ ሕይወት

ከመጽሐፉ ምርጥ ክሮች አንዱ ዶላር የሚለው ቃል ከየት እንደመጣ ያብራራል፣ ቀጥታም በኢትዮጵያ ውስጥ ያልፋል። በ16ኛው ክፍለ ዘመን በቦሄሚያ ዮአኪምስታል ሸለቆ ውስጥ የነበረ የብር ማዕድን በጣም ብዙ ሳንቲም ስላመረተ ሰዎች በሸለቆው ስም ሰየሟቸው፡ ዮአኪምስታለር፣ አጥረውም ታለር። ስሙ በቋንቋዎች ተሰራጨ፣ በደች ዳልደር፣ በጣሊያንኛ ታለሮ፣ በእንግሊዝኛ ዶላር፣ እና፣ ዌዘርፎርድ በቀጥታ እንደሚገልጸው፣ በኢትዮጵያ ጣላሪ ሆነ። ከሁሉ ይበልጥ ታዋቂው ታለር፣ ለኦስትሪያዋ ንግሥት ማሪያ ቴሬዛ ክብር የተመታውና ለዘላለም በ1780 ቀን የተቆለፈው፣ የመካከለኛው ምሥራቅና የአፍሪካ ቀንድ ታማኝ የብር ሳንቲም ሆነ።

በእውነቱ የኢትዮጵያ ገንዘብ ሆነ። ዌዘርፎርድ እንደሚመዘግበው ሙሶሊኒ አቢሲኒያን ሲወር፣ ኢኮኖሚው በማሪያ ቴሬዛ ታለር ላይ እጅግ ጥገኛ ሆኖ፣ ኢትዮጵያውያንም ምንም ምትክ ለመቀበል ፈቃደኞች ስላልነበሩ፣ ሮም በ1935 እና በ1937 መካከል የራሷን ታለር ለማተም ተገደደች። በ1780 እና በ1975 መካከል 800 ሚሊዮን ገደማ ሳንቲሞች ተመቱ፣ እያንዳንዱም ያንኑ የ1780 ቀን ይዞ።

ለኢትዮጵያ አንባቢ ይህ የመጽሐፉ ልብ ነው። የማሪያ ቴሬዛ ታለር የዘመናዊው ብር ቅድመ አያት ነው፣ ጣላሪም በቀላሉ የአማርኛ ስሙ ነው። “ብር” የሚለው ቃል ራሱ ብረቱን፣ ብርን ማለት መሆኑ ይህን ቁርኝት ያጠብቀዋል፡ የብር ሳንቲም ነበር፣ ስሙም ብር ሆነ። ሙሶሊኒ የራሱን ታለር ማተም መገደዱ፣ ኢትዮጵያውያን የጣሊያንን ምትክ ስለማያምኑ፣ በትልቁ ተቃውሞ ውስጥ የተደበቀ ትንሽ የተቃውሞ ድርጊት ነው። ድል ከሚተርከው ወረራ ጋር አንድ ነው፣ ሠራዊቱ ወደ ኋላ እየተገፋ እንኳ ገንዘብ እጅ ለመስጠት እምቢ ማለቱ።

ወረቀት፣ ወርቅ፣ እና የኒክሰን ስብራት

የምናውቀው የወረቀት ገንዘብ መተማመንን ለማግኘት ዘመናት ፈጀ። ዌዘርፎርድ ይህን በቁማርተኞችና በራእይ ሰዎች በኩል ይተርከዋል፣ ከሁሉ በላይ በፈረንሳይ የወረቀት ገንዘብ ዕቅዱ ተነፍቶ በታላቅ አረፋ የፈነዳው ስኮትላንዳዊው ጀብደኛ ጆን ሎው። መንግሥታት ቀስ በቀስ ወረቀትን ከወርቅ ጋር ማሰር ተማሩ፣ እያንዳንዱ ኖት በተወሰነ የብረት ክብደት ሊለወጥ እንደሚችል ቃል በመግባት፣ የወርቅ መደብም በ19ኛው ክፍለ ዘመን ለንደን “የትሬድኒድል ጎዳና ሽማግሌ ሴት” ብላ ከሰየመችው ከእንግሊዝ ባንክ ይገዛ ነበር።

ስለዚያ መልሕቅ የተደረገው ትግል ሙሉ ሀገርን ሊይዝ ይችላል። በአሜሪካ ዶላር በወርቅ ብቻ ወይስ በብርም ጭምር ይደገፍ የሚለው ጥያቄ የ1890ዎቹ ማዕከላዊ የፖለቲካ ውጊያ ሆነ፣ ከታሪክም እጅግ እንግዳ ከሆኑ የገንዘብ ሰነዶች አንዱን አስገኘ። የሕዝባዊው ተናጋሪ ዊሊያም ጄኒንግስ ብራያን በ1896 የዴሞክራቶች ጉባኤ ላይ ኃያላኑ ሰውን በወርቅ መስቀል ላይ መስቀል የለባቸውም ሲል ሲያስጠነቅቅ፣ ለብር ከወርቅ መደብ ጋር እየተከራከረ ነበር። ዌዘርፎርድ የኤል. ፍራንክ ባምን የ1900 የሕፃናት መጽሐፍ የኦዝ አስማተኛ የዚያ ትግል የተመሰጠረ ድግግሞሽ አድርጎ ያነበዋል፡ ዶሮቲ የተራው ዜጋ የወርቅ ቢጫ ጡብ መንገድ ላይ ስትራመድ፣ ፈሪው አንበሳ ብራያን ሆኖ፣ ኤመራልድ ከተማ ሁሉም ሰው እንደ ወረቀት ገንዘብ አረንጓዴ መነጽር ማየት የሚገደድባት፣ እና ራሱ የኦዝ አስማተኛ፣ ኦዝ ለአንድ አውንስ ወርቅ መጠሪያ አጭር ቃል ሆኖ።

መልሕቁ እስኪከብድ ድረስ ቆየ። በ1971 ፕሬዚደንት ሪቻርድ ኒክሰን በዶላርና በወርቅ መካከል የነበረውን የመጨረሻ ቁርኝት ቆረጠ፣ ከዚያ ቀን ጀምሮም የዓለም ገንዘብ ከሚያወጡት መንግሥታት በመተማመን እንጂ በምንም አልተደገፈም።

ከ1971 በኋላ እያንዳንዱ ዋና ገንዘብ በመተማመን ብቻ ይንሳፈፋል፣ ይህም ልክ የዋጋ ግሽበትን የሚያስችለው ነው። ብር በየዓመቱ ያነሰ ነገር ሲገዛ የተመለከተ አንባቢ ይህን በቀጥታ እያየ ነው። ገንዘብ በመተማመን ብቻ ሲታሰር፣ በዝሙት የሚያትም መንግሥት የያዙትን ሁሉ ቁጠባ ይሸረሽራል፣ ለዚህም ነው ኢትዮጵያውያን ቁጠባቸውን ብዙ ጊዜ ወደ እህል፣ ከብት፣ መሬት፣ ወርቅ ወይም ይበልጥ የተረጋጋ የውጭ ገንዘብ የሚቀይሩት።

ኤሌክትሮኒክ ገንዘብና ሦስተኛው አብዮት

መጽሐፉ ዌዘርፎርድ ከሁሉ ይበልጣል ብሎ በሚያምነው ለውጥ ላይ ይዘጋል። ወደዚያ የሚወስደው ድልድይ ፕላስቲክ ነበር። የብድር ካርድ፣ እንደሚከራከረው፣ የራሱ ጸጥ ያለ አብዮት ነበር፣ ዕዳን ወደ ሕዝባዊ ምቾት ለውጦ ተራ ሰዎች ገና ያልያዙትን ገንዘብ እንዲያወጡ እያስቻለ ባንኮችም በልዩነቱ ላይ በቋሚነት እያተረፉ። ከዚያ ገንዘብ ሙሉ ለሙሉ ኤሌክትሮኒክ ይሆናል፣ በኮምፒውተሮች መካከል የሚንቀሳቀስና በተለየ ቦታ የማይኖር ቁጥር እየሆነ። ይህ በገንዘብና በመንግሥት መካከል ያለውን ጥንታዊ ቁርኝት እንደሚያላላ ያያል። ወጪዎቹንም ያስጠነቅቃል፣ የዋጋ ግሽበት እንደ ድብቅ ግብር መሆኑንና በኤሌክትሮኒክ ኢኮኖሚ ውስጥ ባሉትና እርሱ “የጥሬ ገንዘብ ጌቶ” በሚለው ውስጥ በቀሩት መካከል እያደገ ያለውን ልዩነት ጨምሮ፣ ይህም ከብድርና ከተሳሰረው ዓለም ርካሽና ፈጣን ገንዘብ የተቆረጠ የጥሬ ገንዘብ ብቻ ድሃ መደብ ነው። በ1997 እየጻፈ፣ ከሞባይል ገንዘብ ወይም ከክሪፕቶከረንሲ በፊት፣ ሦስተኛው አብዮት የሚይዘውን መልክ መሰየም አልቻለም፣ ሳንቲምና ባንክ እንዳደረጉት ግን ማኅበረሰብን እንደሚቀይር እርግጠኛ ነበር።

ዌዘርፎርድ የኢትዮጵያ አንባቢ አሁን የሚኖርበትን ወደፊት እየገለጸ ነበር። የቴሌብር መስፋፋት፣ በከተሞች ጥሬ ገንዘብ ቀስ ብሎ መጥፋቱ፣ ዋጋን በስልክ ሀገር አቋርጦ የመላክ ችሎታ፡ ይህ ሦስተኛው አብዮት በኢትዮጵያ ምድር ላይ መድረሱ ነው። መጽሐፉ ለዚያ ለውጥ ረዥሙን ታሪኩን ይሰጣል፣ ስለዚህ ሳንቲሙ፣ የጨው ቁራጩ፣ ታለሩና ስልኩ ሁሉም የአንድ ታሪክ ምዕራፎች ሆነው ይገኛሉ።

ስለ ደራሲው

ጃክ ዌዘርፎርድ በሚኒሶታ ሴንት ፖል በሚገኘው ማካለስተር ኮሌጅ ለብዙ ዓመታት ያስተማረ አሜሪካዊ የባህል አንትሮፖሎጂስት ነው። የገንዘብ ታሪክ በ1997 በክራውን ታተመ። ቀደምት መጻሕፍቱ፣ ሁሉም ባህሎች ቁሳዊ ኃይሎችን እንዴት እንደሚቀርጹና በእነርሱም እንደሚቀረጹ የሚመለከቱ፣ ኢንዲያን ጊቨርስ (1988)፣ የአሜሪካ ተወላጅ ሕዝቦች ለዓለም ስላበረከቱት፣ ኔቲቭ ሩትስ (1990)፣ እና ሳቬጅስ ኤንድ ሲቪላይዜሽን (1993) ይገኙበታል። እዚህ ላይ ዘዴው ኢኮኖሚያዊ ሳይሆን አንትሮፖሎጂያዊ ነው፡ ከገንዘብ ንድፈ ሐሳብ ይልቅ ገንዘብን እንደ ሕያው፣ ባህላዊ ነገር ይመለከታል፣ ለዚህም ነው መጽሐፉ ከቀመር ይልቅ ወደ አዝቴክ ገበያና ወደ ቦሄሚያ ማዕድን የሚዘረጋው። ኋላ ላይ ስለ ጄንጊስ ካንና ስለ ሞንጎል ግዛት በጻፋቸው መጻሕፍት በሰፊው ታወቀ።