ምክረ ሐሳብ
ቻርልስ ዱሂግ የልምድ ኃይል የተባለውን መጽሐፍ የጻፈው የኒው ዮርክ ታይምስ መርማሪ ዘጋቢ ሆኖ ካገለገለ በኋላ ነው፣ መጽሐፉም የጋዜጠኛ ጉጉት አለው፥ ጋዜጠኛው ለምን የምናደርገውን እንደምናደርግ ለማወቅ የወሰነ ጊዜ ይዟል። ማእከላዊ ጥያቄው ቀጥተኛ ነው። ሃያ ጊዜ ሊያቆም የሞከረ አጫሽ በሃያ-አንደኛው ጊዜ እንዴት ለማቆም ይችላል? አንድ ድርጅት በዐሥር ዓመት ራሱን ሲቀይር፣ ተመሳሳይ ጥቅም ያለው ተወዳዳሪ ለምን ይወድቃል? ለምን ብዙ ጊዜ ማኅበረሰቦች ለዐሥርተ ዓመታት ከቆሙ በኋላ በአንድ ሌሊት ባህሪያቸውን የሚቀይሩት? የዱሂግ መልስ ሦስቱም ችግሮች በተመሳሳይ ሥርዓት ላይ የተቀመጡ መሆናቸው ነው። ልምድ የነርቭ ሦስት-ደረጃ ዙር ነው፦ ምልክት፣ ሥርዓት፣ ሽልማት። ዙሩን ብትረዳ መልሰህ ልትገነባው ትችላለህ። ካልገባህ ግን የፍላጎት ኃይል ብቻ አያድነህም።
መጽሐፉ ለሦስት ዓይነት አንባቢዎች ጠቃሚ ነው። ግላዊ ግቦችን አስቀምጠው፥ ከሦስት ሳምንታት በኋላ ወደ ቀደመው ዘይቤ የሚመለሱ ሰዎች ሁሉ። ቡድንን ወይም ኩባንያን እንዴት እንደሚያንቀሳቅሱ ለመቀየር የሚሞክሩ አስተዳዳሪዎችና ሥራ ፈጣሪዎች፥ በተለይም በኢትዮጵያ የተቋማት ሥርዓት ብዙውን ጊዜ ለዐሥርተ ዓመታት የተከማቸ ልምድ የሚወርስበት። እና ማኅበራዊ እንቅስቃሴዎች በትክክል እንዴት ሥር እንደሚሰዱ የሚያስቡ ሁሉ፥ ይኸውም የሀገሪቱን ፖለቲካ እያዩ አንዳንድ የተግባር ጥሪዎች ለምን እንደሚጨብጡና ሌሎች ለምን እንደሚሞቱ የሚገረሙ ሁሉ። መምህራን ለ ESSLCE ዝግጅት የፍላጎት ኃይል የመማር ምዕራፉን ጠቃሚ ሆኖ ያገኙታል። ወላጆች ሥርዓት ያላቸውን ልጆች ለማሳደግ የቁልፍ ልምድ ምዕራፉን ጠቃሚ ሆኖ ያገኙታል።
የዱሂግ መጽሐፍ ከብዙ ታዋቂ የሥነ ልቦና መጻሕፍት የተለየ የሚያደርገው ከሳይንሱ ሳይርቅ እውነተኛ ምሳሌዎችን መጠቀሙ ነው። የMIT አይጥ ሙከራዎች፣ ሕይወታቸውን ካዳኑ ሱሰኞች የNIH የአንጎል ምስሎች፣ የአልኮአ ደህንነት ለውጥ፣ የታርጌት እርግዝና-ግምት ቅሌት፣ የሞንትጎመሪ አውቶቡስ ቦይኮት። እያንዳንዱ ምዕራፍ በአንድ ወይም ሁለት ረዥም ዘገባ ላይ የተገነባና በግልጽ ኒዩሮሎጂካል ወይም ሶሺዮሎጂካል ሥርዓት የሚደመደም ነው። ለሞዴሉ መጽሐፉን አንድ ጊዜ አንብቡ። ካልኩት ነገር ማድረግ አቁማችሁ ሲቀር ደግሞ ተመለሱለት።
የሚወሰዱ ቁልፍ ነጥቦች
- ልምድ ሦስት-ክፍል ዙር ነው። ምልክት፣ ሥርዓት፣ ሽልማት። አንጎል የተደጋገመ ባህሪን ወደ ዙር ይቀይረዋል፣ ከዚያም ሥርዓቱን መከታተል ያቆማል። ዙሩን መረዳት ለመቀየር ቅድመ ሁኔታ ነው።
- አርባ በመቶ የዕለታዊ ድርጊቶች ምርጫ ሳይሆኑ ልምዶች ናቸው። በ1892 ዊሊያም ጄምስ ያቀረበውን ሐሳብ የዱክ ዩኒቨርሲቲ ጥናት በቁጥር አረጋገጠ። እንደ ምርጫ የሚታየው አብዛኛው ራስ-ሰር ነው።
- ልምድን ማስወገድ አይቻልም፥ ሥርዓቱን ብቻ መቀየር ይቻላል። ምልክቱና ሽልማቱ ይቆያሉ። በመካከል ያለውን ሥርዓት ተመሳሳይ ሽልማት ለሚሰጥ በሌላ ቀይሩት። ይህ የልምድ ለውጥ ወርቃማ ሕግ ነው።
- ፍላጎቶች ልምድን ያቆያሉ። ልምድ ኃይል የሚያገኘው አንጎል ሽልማቱን ከሥርዓቱ መጀመር በፊት መጠበቅ ሲጀምር ብቻ ነው። አዲስ ልምድ ፍላጎት እስኪፈጠር ድረስ ሊቆም ይችላል።
- ቁልፍ ልምዶች ሌሎችን ይከፍታሉ። በጥንቃቄ የተመረጠ አንድ ትንሽ ልምድ በሕይወት ወይም በድርጅት ሙሉ ሊዘረጋ ይችላል። ስፖርት፣ የቤተሰብ እራት፣ አልጋ ማንጠፍ፣ የሥራ ቦታ ደህንነት። ትክክለኛውን ምረጡ ሌሎች ይከተላሉ።
- የፍላጎት ኃይል ሊማር የሚቻል ልምድ ነው፣ ቋሚ ባህሪ አይደለም። የሮይ ባውመስተር ምርምር እንደሚያሳየው የፍላጎት ኃይል እንደ ጡንቻ ይሠራል። በመጠቀም ይደክማል፣ በስልጠናም ይጠናከራል፣ ራስ-ሰር ሊደረግም ይችላል።
- ድርጅቶች እንደ ሰዎች በልምዶች ይሠራሉ። አብዛኞቹ ኩባንያዎች በማንኛውም ቅጽበት በስልት እየሠሩ አይደሉም። ለዓመታት የተማሩትን በሺዎች የሚቆጠሩ የተቋማት ሥርዓቶችን እያሄዱ ናቸው።
- እንቅስቃሴዎች ደካማ ግንኙነቶች፣ ጠንካራ ግንኙነቶችና አዲስ ማንነት ሲጣመሩ ይከሰታሉ። ሮዛ ፓርክስ ሌሎች የተሳኩበት ቦታ ላይ ያሸነፈችው የሦስቱም መገናኛ ላይ ስለነበረች ነው።
ጥልቅ ማጠቃለያ
ዱሂግ መጽሐፉን በሦስት ተከታታይ ክልሎች ይገነባል። ግለሰቦች፣ ድርጅቶች፣ ከዚያም ማኅበረሰቦች። እያንዳንዱ ደረጃ ተመሳሳይ ሥርዓት ይጠቀማል፣ ግን በተለያየ መጠን።
የልምድ ዙር፦ ልምድ በአንጎል ውስጥ እንዴት እንደሚሠራ
የመጽሐፉ ኒዩሮሎጂካል ማእከል የዩጂን ፖሊ ምዕራፍ ነው፣ የተወሰነ ጊዜ የማስታወስ ችሎታውን በቫይረስ ኢንሴፋላይትስ ያጣ አዛውንት። ዩጂን ከአምስት ደቂቃ በፊት የጎበኘውን ተመራማሪ ማስታወስ አይችልም ነበር፣ ግን ወደ ኩሽና ሄዶ ቁርስ ሠርቶ ሳይጠፋ ይመለስ ነበር። የቤቱን ካርታ መሣል አይችልም ነበር፣ ግን እግሮቹ ሁልጊዜ ትክክለኛውን ክፍል ያገኛሉ። የእርሱን ጉዳይ የሚያጠኑ የMIT ተመራማሪዎች ልምዶች በbasal ganglia ውስጥ እንደሚኖሩ ደረሱበት፣ ይኸውም ከኮርቴክስ በታች ጥልቅ የሚገኝ ጥንታዊ የአንጎል ቋጥኝ ነው፣ ይህም አካባቢ ንቁ አስተሳሰብ መታወስ ችሎታውን ቢያጣም የተማረ ሥርዓት ማሄድ ይችላል።
ሥርዓቱ በሁሉም አንጎል አንድ ነው። ምልክት ሥርዓትን ይቀሰቅሳል፣ ሥርዓቱም ሽልማት ያቀርባል። አንጎል ይታያል፣ ዙሩ ይጠናከራል፣ በበቂ ድግግሞሽ ላይ ንቁ አስተሳሰብ መከታተል ያቆማል። ምልክቱና ሽልማቱ ግልጽ ሆነው ይቆያሉ። በመካከል ያለው ሥርዓት ራስ-ሰር ይሆናል። ስለዚህ ነው የቤት መንገድ እያደረጋችሁ ስለ ሌላ ነገር ማሰብ የምትችሉት፣ አጫሽ ምን ሲሰማው ሲጨርስ ሳያስታውስ ሲጋራ መጨረስ የሚችለው፣ ሯጭ የመካከለኛውን ሳያስታውስ የስፖርቱን መጨረሻ የሚደርሰው።
ሥርዓቱ ደግሞ ለምን ልምድ ለመስበር አስቸጋሪ እንደሆነ ምክንያት ነው። ምልክቱና ሽልማቱ አሁንም አሉ። አንጎል አሁንም ዙሩን እያሄደ ነው። ሥርዓቱን ለማፈን በመሞከር ልምድን ማስወገድ የዙሩን መዋቅር መታገል ነው። ዱሂግ ቆዩ ለውጥ የሚገኘው ዙሩን አክብሮ መልሶ መገንባት ብቻ ነው ይላል።
የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ የጸሎት ዙር በቀን መቁጠሪያ ውስጥ የተተከለ የምልክት-ሥርዓት-ሽልማት መዋቅር ሕያው ምሳሌ ነው። የጧቱ ቅዳሴ ደወል ምልክት ነው። ጸሎቱ ሥርዓት ነው። ከቅዱሳን ጋር መገናኘት ሽልማት ነው። የቀን አምስት ጊዜ የእስልምና ሰላት በተመሳሳይ መንገድ ይሠራል። የውጭ ኒዩሮሳይንቲስቶች “የልምድ ዙር” እያሉ የሚያገኙት ለ1500 ዓመታት በሁሉም ገዳምና መስጊድ ላይ ይሮጥ ነበር።
የፍላጎት ያለበት አንጎል፦ አዲስ ልምዶችን እንዴት መፍጠር እንዳለበት
የዱሂግ እጅግ ተቃራኒ ሐሳብ ልምዶች በሥርዓቱ አይጀምሩም የሚል ነው። በፍላጎት ይጀምራሉ። ፍላጎት የአንጎል የሽልማት ጥበቃ ነው፣ ይህም ልምድን የማይቀር እንዲሰማ የሚያደርግ ነው።
ይህን በሁለት የአሜሪካ የንግድ ታሪኮች ያሳያል። ፔፕሶዴንት ጥርስ ቅባት ፈጣሪው የሲትሪክ አሲድና የሚንት ዘይት የሚነዳ ስሜት እስኪጨምር ድረስ ብዙ ሰው አልገዛውም። ነዳጁ ጥርሱን አያጸዳም ነበር። ለአንጎል ሽልማቱ መድረሱን የሚነግር ምልክት ብቻ ነበር፣ በዐሥር ዓመት ጊዜ ውስጥ መላው አሜሪካ ቀደም ብሎ ያልነበራትን ዕለታዊ ጥርስ የመቦረሽ ልምድ ፈጠረች። Febreze የተባለ የቤት ሽታ የሚያስወግድ ስፕሬይ ለዓመታት በመደብሮች ላይ ሳይሸጥ ቆየ፣ ምክንያቱም ፕሮክተር እና ጋምብል ሸማቾች ራሳቸው ሳያስተውሉ ለለመዱት ሽታ መፍትሔ አድርጎ ስለሰየመው። ኩባንያው ሽያጭ የተነሳው የእንቅፋት ቀላልነት እንደገና ቀርጾ ጽዳት ሲጨርሱ መልካም ሽታ ሲጨምር ብቻ ነው፣ ስፕሬዩ ችግር ለመፍታት ሳይሆን ክፍልን መጨረስ ሽልማት ሆነ።
ለግል ልምድ ለውጥ ትምህርቱ ቀጥተኛ ነው። አዲስ ልምድ ለሳምንታት ሊቆም ይችላል፣ ምክንያቱም ፍላጎቱ ገና አልተፈጠረም። ሥርዓቱ አሁንም በግዳጅ ይሰማል። አንጎል ሽልማቱን ከሥርዓቱ መጀመር በፊት መጠበቅ ሲጀምር፣ ልምዱ ከጥረት ወደ ራስ-ሰር ይሄዳል። ብልሃቱ ዙሩን ሽልማቱ አስተማማኝና የሚታይ እንዲሆን መንደፍ ነው፣ ፍላጎቱ የሚይዘው ነገር እንዲኖር።
በጣም የተወደዱ የኢትዮጵያ ልምዶች ሁሉ የረዥም ሥርዓት መጨረሻ ላይ ጠንካራ ሽልማት ይይዛሉ። የጾመ ፍልሰታ መፍታት ቡሄ ላይ በዶሮ ወጥና በእንጀራ ድግስ። የረመዳን መፍታት በኢፍጣር ላይ። የቡና ሥርዓቱ የመጨረሻ ጥር በረካ ላይ የመጀመሪያው ጥጥ፣ የቡና ፍሬው ሲቆላ ለአንድ ሰዓት ካዩት በኋላ። እነዚህ የባህል ወግ ብቻ አይደሉም። በትክክል የተነደፉ የልምድ ዙሮች ናቸው፣ ለዘመናት የጾምና የሥርዓት ሕግ የቆዩበት ምክንያትም ይኸው ነው። ግላዊ ልምድ ለመገንባት የሚሞክር ኢትዮጵያዊ አንባቢ ቀደም ሲል የሚሠራ አብነት አለው።
ወርቃማው ሕግ፦ ልምድን እንዴት መቀየር እንዳለበት
ልምድ ሊወገድ ካልቻለ፣ ሊተካ ብቻ ካልሆነ፣ መተካት ምን ይመስላል? ዱሂግ መልሱን የልምድ ለውጥ ወርቃማ ሕግ ይለዋል። ምልክቱን ይያዙ። ሽልማቱን ይያዙ። በመካከል ያለውን ሥርዓት ብቻ ቀይሩ።
የምዕራፉ ማእከላዊ ጉዳይ Alcoholics Anonymous ነው፣ ይህም ዱሂግ እንደሚከራከረው ለሚሊዮኖች ሰዎች የሠራው በመንፈሳዊ ፕሮግራም ምክንያት ሳይሆን ፕሮግራሙ በወዳጅነት ቅርጽ የተደበቀ የልምድ-መተካቻ መመሪያ ስለሆነ ነው። ለመጠጥ ሰው ምልክት የማክሰኞ ምሽት ብቸኝነት፣ የመጠጥ ቤት ማኅበራዊ ጫና፣ ከሥራ በኋላ ያለ ሰልችት ነው። ሽልማቱ መሰደድና ግንኙነት ነው። AA ምልክቱን ወይም ሽልማቱን ለማስወገድ አይሞክርም። ሥርዓቱን ይተካል። ከመጠጣት ፋንታ የመጠጥ ሰው ለስፖንሰሩ ይደውላል ወይም ስብሰባ ይካፈላል። ምልክቱና ሽልማቱ ይቆያሉ። በመካከል ያለው ሥርዓት ኬሚካዊ ሳይሆን ማኅበራዊ ይሆናል።
ተመሳሳይ ምዕራፍ የቶኒ ዱንግይን ሰዓት ይመረምራል፣ ይኸውም በብሔራዊ የእግር ኳስ ሊግ ላይ የነበረውን እጅግ መጥፎ ቡድን (ታምፓ ቤይ ባከኒር) ወደ የሻምፒዮና ድርጅት (ኢንዲያናፖሊስ ኮልትስ) ለመቀየር ችሏል፣ የተጫዋቾቹን ራስ-ሰር የመስክ ምላሾች ለስውር ምልክቶች በማሠልጠን። ዱንግይ ውስብስብ የጨዋታ መጽሐፍ ሊሰጣቸው ፈቃደኛ አልነበረም። የልምድ ዙሮችን ሰጥቷቸዋል። ጡባቱን የሚቀይር ጠብታ ተቀባይ ይታያል። መንገዱን ሩጡ። ሽልማት፣ የተሳካ ጨዋታ። በሺዎች በሚቆጠር ድግግሞሽ ላይ፣ ጥበበኛ የመስተንግዶ ጊዜ የመሰለው ብቻ የልምድ ዙር ከንቁ አስተሳሰብ ይልቅ በፍጥነት ሲሮጥ ነበር።
በዱሂግ መግለጫ ላይ ያለው የAA ሞዴል ለክፍለ ዘመናት የቀረበው የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ የንስሐ ሥርዓት ነው። ምልክቱ (የሞራል ሸክም) እና ሽልማቱ (መለቀቅ፣ ከእግዚአብሔር ጋር መታደስ) ይቆያሉ። ሥርዓቱ ከኃጢአት ወይም ከመጥፎ ባህሪ ወደ ንስሐ አባት ጋር መናዘዝና ቅጣት ይሄዳል። ለኢትዮጵያዊ አንባቢ AA ማስመጣት አያስፈልገውም። ተቋሙ በእምነቱ ሕይወት ቀደም ሲል አለ። የመጽሐፉ ጥቅም ይህ መዋቅር በኒዩሮሎጂካዊ መንገድ ለምን እንደሚሠራ መሰየም ነው፣ መፍጠር አይደለም።
ቁልፍ ልምዶች፦ አንዳንድ ልምዶች ለምን ሁሉንም እንደሚቀይሩ
በመጽሐፉ ብዙ የሚጠቀስ ምዕራፍ የፖል ኦኒል ታሪክ ነው፣ በ1987 የአልኮአ ሥራ አስፈጻሚ ሆኖ ለሚጠራጠሩ የዎል ስትሪት ኢንቨስተሮች አልኮአን በአሜሪካ ካሉ እጅግ ደህንነታማ ኩባንያዎች ለማድረግ እንዳቀደ የተናገረ። እጅግ የሚያተርፍ አይደለም። እጅግ ፈጠራ ያለበት አይደለም። እጅግ ደህንነታማ። ብዙ ኢንቨስተሮች በቁጣ ከክፍሉ ወጡ። በአንድ ዓመት ጊዜ ውስጥ የአልኮአ ትርፍ ሪኮርድ ላይ ደረሰ።
ኦኒል ዱሂግ ቁልፍ ልምድ የሚለውን ለይቷል። የሥራ ቦታ ደህንነት ከብዙ ጉዳዮች ውስጥ አንዱ ብቻ አልነበረም። ሲቅድም ሁሉንም ሌላ ሥራ ለማሻሻል የሚገድድ ዋናው ጉዳይ ነበር። ጉዳቶችን ለመቀነስ የፋብሪካ አስተዳዳሪዎች የምርት መሥመሮችን መልሰው መንደፍ ነበረባቸው። የምርት መሥመሮችን መልሰው ለመንደፍ የሠራተኞችን አስተያየት ማስገባት ነበረባቸው። የሠራተኞችን አስተያየት ለማስገባት ከአስፈጻሚ ቢሮ ጋር የመገናኛ መንገድ መገንባት ነበረባቸው። ይህን መንገድ ለመገንባት ለዐሥርተ ዓመታት ጉድለትን የደበቀውን የአስፈጻሚ ርቀት ባህል መስበር ነበረባቸው። ደህንነት ሁሉንም ሌላ የሚያንቀሳቅስ ማንሻ ሆነ።
በግል ደረጃ ቁልፍ ልምዶች በተመሳሳይ መንገድ ይሠራሉ። በቋሚነት ስፖርት መሥራት የሚጀምሩ ሰዎች ሳያስቡት የተሻለ ምግብ መብላት፣ ያነሰ መጠጣት፣ የክሬዲት ካርድ ሂሳቦችን በሰዓቱ መክፈል፣ ከባለቤታቸው ጋር ያነሰ መጨቃጨቅ ይጀምራሉ። ስፖርቱ እነዚህን ሌላ ለውጦች እያስከተለ አይደለም። ስፖርቱ መሠረታዊ ስሜት እየገነባ ነው፥ ለራሴ የገባሁትን ቃል የምጠብቅ ሰው ነኝ የሚል፣ ሌላ ማሻሻያዎች ይህን የማንነት ለውጥ ይከተላሉ።
የኢትዮጵያ አየር መንገድ ደህንነት ባህል ለኢትዮጵያዊ አንባቢ ግልጽ የተቋማት ቁልፍ ነው። የአየር መንገዱ በአፍሪካ ካሉ እጅግ ደህንነታማ መካከል የሆነው ስም በምህንድስና ብቻ አልተገነባም። የክስተት ሪፖርት ባህል፣ የስልጠና ሥርዓት፣ የአብራሪ ብቃትን መሠረት ያደረገ ምርጫ ላይ ተገነባ፣ ይህም ወደ ቀሪው ኩባንያ ሥራዎች ተዘርግቷል። ስለ ኢትዮጵያ ተቋማት ብቃት ለማሰብ የሚፈልግ የአተኑ አንባቢ የቤት ምሳሌ አለው፣ ፒትስበርግ ላይ ያለው አልኮአ ብቻ አይደለም።
የፍላጎት ኃይል ሊማር የሚቻል ልምድ ነው
የስታርባክስ ምዕራፍ አብዛኛው የራስ መርጃ መጻሕፍት እንደ ቋሚ ባህሪ የሚቆጥረውን ጽንሰ ሐሳብ መልሶ ይያያዘዋል። የፍላጎት ኃይል፣ በሮይ ባውመስተር ምርምር እና በዱሂግ ዘገባ፣ እንደ ጡንቻ ይሠራል። በመጠቀም ይደክማል። እስከ ምሳ ሰዓት ድረስ በሃያ ጉዳዮች ላይ የወሰነ ዳኛ ከአምስት የወሰነ ዳኛ የበለጠ መጥፎ ውሳኔ ይሰጣል ምሽቱ ላይ። ጧት ቡን የመቋቋም የቻለ የክብደት ቆጣቢ ከሥራ በኋላ ስፖርት ለመተው የበለጠ ይታያል። የንቁ ራስን መቆጣጠር አቅርቦት በቀን ውስጥ ውስን ነው።
ግን የፍላጎት ኃይል ሊሰለጥን ይችላል። ስታርባክስ የስልጠና ፕሮግራሙን በዚህ ግንዛቤ ላይ ገነባ። እያንዳንዱ ባሪስታ የተበሳጨ ደንበኛን ለማስተናገድ የ LATTE ዘዴ (Listen, Acknowledge, Take action, Thank, Explain) ይማራል። ዘዴው ራስ-ሰር እስኪሆን ድረስ ይለማመዳል፣ ስለዚህ የተበሳጨ ደንበኛ የተሳሳተ ትዕዛዝ ላይ የሚጮኽበት ጊዜ ሲደርስ፣ ባሪስታው ምን ምላሽ እንደሚሰጥ ለመወሰን የፍላጎት ኃይል ማውጣት የለበትም። ልምዱ ይይዘዋል። የፍላጎት ኃይል ለንቁ አስተሳሰብ ለሚያስፈልጉ ነገሮች ይቆያል።
እምሰሙ እጅግ ሥርዓታማ የሚመስሉት ሰዎች በዝቅተኛነት የበለጠ የፍላጎት ኃይል እያደረጉ አይደለም። ያነሰ እየተጠቀሙ ናቸው፣ ምክንያቱም በሌሎች ሁሉ ላይ የሚገመግሙ ምርጫዎችን ራስ-ሰር አድርገዋል።
የ ESSLCE ዝግጅት ዙር ለኢትዮጵያ ተማሪ ይህ ትምህርት እጅግ የሚያርፍበት ቦታ ነው። ጧት የቤተሰብ ግዴታዎች ከመጀመራቸው በፊት የሚያጠና የ12ኛ ክፍል ተማሪ ለከባዱ ይዘት ሙሉ የፍላጎት ኃይል ባትሪ ይጠቀማል። በ9 ምሽት ከ ት/ቤት፣ ከስብሰባ፣ ከቤት ሥራ ቀን በኋላ ለማጥናት የሚሞክር ተማሪ በባዶ ባትሪ ላይ ይሮጣል፣ ምንም ለምን እንደማይቀር ይገረማል። የአተኑ ቀደም ሰል የ ESSLCE ሥራ ከዚህ ግንዛቤ ጋር መጣመር አለበት፦ የጥናት ልምዶቻችሁን በፍላጎት ኃይል ዕለታዊ ዙር ዙሪያ ይዋቅሩ፣ በተቃራኒው አይደለም።
የድርጅት እና የማኅበረሰብ ልምዶች
ሁለተኛውና ሦስተኛው ክፍሎች ተመሳሳይ ሥርዓቱን ወደ ላይ ይዘረጋሉ። አብዛኞቹ ኩባንያዎች፣ ዱሂግ ይከራከራል፣ በስልት እየሮጡ አይደለም። ውሳኔዎች እንዴት እንደሚደረጉ፣ መረጃ በመምሪያዎች መካከል እንዴት እንደሚንቀሳቀስ፣ ለስኬት ማን እንደሚሞገስ፣ ለውድቀት ማን እንደሚተች የሚገዙ በሺዎች በሚቆጠሩ የተተከለ የተቋማት ሥርዓቶች ላይ እየሮጡ ናቸው። ችግር ጠቃሚ ሊሆን ይችላል ምክንያቱም ለአጭር ጊዜ እነዚያን ሥርዓቶች ስለሚያቆም አዲሶችን ለመትከል እድል ይከፍታል። የቅርቡ ፍጥነት ሞት ሕክምና ስህተት ሕዝባዊ ቅሌት ከሆነ በኋላ የቀዶ ጥገና ደህንነት ሪኮርዱን የቀየረው ሮድ አይላንድ ሆስፒታል፣ መሪዎች በቀውስ ጊዜ የተከፈተውን እድል ሲያውቁ የተቋምን ልምዶች በዐሥርተ ዓመታት ሳይሆን በወራት ሊቀየሩ የሚችሉበትን መንገድ ያሳያል።
መጽሐፉ ከዚያ ወደ ማኅበረሰብ ልምዶች ይሄዳል። የዱሂግ ስለ ሞንትጎመሪ አውቶቡስ ቦይኮት መግለጫ፣ ይኸውም የዘመናዊ የአሜሪካ የሲቪል መብት እንቅስቃሴን የቀሰቀሰ፣ የሮዛ ፓርክስ የመቃወም ድርጊት ወደ ከተማ-ስፋት እንቅስቃሴ የቀየረውን ማኅበራዊ መረብ ላይ ያተኩራል። ፓርክስ የአውቶቡስ መቀመጫን ለመቀበል የመጀመሪያዋ ጥቁር ሴት አልነበረችም። ግን ልዩ የጠንካራ ግንኙነቶች (በ NAACP ቅርብ ጓደኞች)፣ ደካማ ግንኙነቶች (በከተማው ሙሉ ሰፊ ቀላል ተዋዋቂዎች)፣ እና በመጥቀስ ላይ ካለ እንቅስቃሴ የቀረበ አዲስ ማንነት መገናኛ ላይ ነበረች። ስትታሰር ጠንካራ ግንኙነቶቿ ወዲያውኑ ተንቀሳቀሱ፣ ደካማ ግንኙነቶቿ ዜናውን በፍጥነት ወደ ውጭ ወሰዱ፣ ማንነቱም መሳተፍ ይህ ማን እንደሆንኩ ነው መስሎ እንዲሰማ የሚያደርግ ማዕቀፍ ሰጠ፣ ይህን ምን ሊያስከትል ይችላል ሳይሆን። ተመሳሳይ የሦስት-ሽፋን ሞዴል፣ ዱሂግ ያሳያል፣ የሪክ ዋረን የሣድልባክ ቤተ ክርስቲያን በካሊፎርኒያ የፈጠረውን ፈጣን እድገት መርቷል፣ የሠሩትን አብዛኞቹ ማኅበራዊ እንቅስቃሴዎችንም መርቷል።
የኢትዮጵያ እድር እና ማኅበር መረቦች ዱሂግ የሚገልጻቸው የጠንካራ-ግንኙነት + ደካማ-ግንኙነት መሠረተ ልማት ናቸው፣ ቀደም ሲል በዕለታዊ ሕይወት ላይ የተገነባ። እያንዳንዱ የአዲስ አበባ ሰፈር ቀደም ሲል ለእንቅስቃሴ የሚያስፈልገው ማኅበራዊ መዋቅር ላይ ተደራጅቷል። የብሔራዊ ለውጥ ቅጽበት ከሚቀልጥ የሚለየው አዲስ ማንነት (በግልጽ የተሰየመ “ይህ አሁን ማን እንደሆንን ነው”) ካለ መረቦች ጋር መያያዙ ነው። የሀገሪቱን ፖለቲካዊ ቅጽበቶች በዱሂግ መነጽር የሚያጠና የአተኑ አንባቢ አንዳንድ የተግባር ጥሪዎች ለምን እንደሚቀጣጠሉ ሌሎች ለምን እንዳልሆኑ ይያያል። መሠረተ ልማቱ ሁል ጊዜ እዚያ ነበር። የማንነት ሽፋን የጎደለ ቅንጣት ነበር።
የነጻ ምርጫ ኒዩሮሎጂ
መጽሐፉ በከባዱ ምዕራፍ ይዘጋል። ልምዶች ይህን ኃይል ካላቸው፣ ለነዚህ ኃላፊዎች በምን አይነት መንገድ ነን? ዱሂግ ሁለት እውነተኛ ጉዳዮችን አንድ ላይ ያኖራል። ብራያን ቶማስ፣ የጥቃት ታሪክ የሌለው ብሪታኒያዊ ሰው፣ በቅዠት ጊዜ ሚስቱን ሲተኛ ገደለ። ዳኛ ነጻ አደረገው፣ ምክንያቱም ድርጊቱ በሕግ ወይም በሞራል ስሜት ምርጫ አልነበረም። አንጊ ባችማን፣ ግድየለሽ የአሜሪካ ቁማርተኛ፣ የቤተሰቧን ሙሉ ሕይወት ቁጠባ በታማኝነት-ፕሮግራም መረጃ ላይ ከፍተኛ-ዋጋ ሱሰኛ አድርገው ለይተው ሆነ ብለው ልምዷን ላስፋ ለፍርድ ቤት ካዝኖዎች አጥፋ። ፍርድ ቤት ለዕዳዎቿ ኃላፊ አደረጋት። ዱሂግ ልዩነቱ ግንዛቤ ነው ይከራከራል። ልምድ መኖሩን አንዴ ካወቅክ ዙሩንም ከተረዳክ፣ ለመከታተል ወይም ላለመከታተል የመምረጥ ኃላፊ ትሆናለህ።
የመጽሐፉ የመጨረሻ ሐሳብ ከመጀመሪያው ክርክሩ ጋር ተመሳሳይ ነው። ልምዶች ሊወገዱ አይችሉም። ሊረዱና ሊተኩ ብቻ ይችላሉ። ዙሩን አንዴ ከተረዳህ፣ ሥራው ምሥጢራዊ አይሆንም። ሥራው የትኞቹን ድምጾች መስጠት እንዳለብህ መምረጥ ብቻ ይሆናል፣ በአንድ ምልክት እና በአንድ ሽልማት ላይ፣ ቀደም ሲል የነበርክ ሰው ለመሆን በወሰንክ ሰው ላይ እስኪጻፍ ድረስ።
ስለ ደራሲው
ቻርልስ ዱሂግ (Charles Duhigg) በዋናነት በኒው ዮርክ ታይምስ ሥራ የሠራ አሜሪካዊ ጋዜጠኛና ጸሐፊ ነው፣ እዚያም ለ2013 የፑሊትዘር ሽልማት ለማብራራት ዘገባ ያስከበረው የiEconomy ስለ አፕልና ስለ ዓለም አቀፍ ኢኮኖሚ ስብስብ ዘገባ ቡድን አካል ነበር። በ1974 የተወለደ፣ በዬል እና በሃርቫርድ ቢዝነስ ስኩል የተማረ፣ የንግድ ባህሪ፣ ቴክኖሎጂ እና መሠረታዊ የውሳኔ አሰጣጥ ሥነ ልቦና የሚያገናኝ ረዥም ቅርጽ ያለው የመርማሪ ስብስብ ይጽፋል። የልምድ ኃይል በ2012 ታትሟል፣ ከሦስት ዓመት በላይ በታይምስ የመጻሕፍት ሰሌዳ ላይ ቆይቷል፣ ከ40 በላይ ቋንቋዎች ተተርጉሟል። ቀጥሎ የጻፈው መጽሐፍ Smarter Faster Better (2016) ተመሳሳይ የመርማሪ ዘዴን ወደ ምርታማነት ይዘረጋል። በብሩክሊን ከቤተሰቡ ጋር ይኖራል፣ ለኒው ዮርከር መጽሔት መጻፉን ይቀጥላል።
