ቅዱስ ጦርነት

በኢያን ካምቤል

ምክረ ሐሳብ

ኢጣሊያ በ1935 ኢትዮጵያን ስትወር፣ ዓለም የወረራ ጦርነት መዝግቦ ነበር። ኢያን ካምቤል ግን የታሪክ መጻሕፍት የተዉት ሌላ ነገርም እንደነበር ይከራከራል፦ በጥንታዊቷ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን ላይ በኢጣሊያ ካቶሊክ መሪዎች እንደ መስቀል ጦርነት የተቀደሰ ሃይማኖታዊ ጦርነት ነበር፤ ይህም ካህናቷን በሥርዓት በመግደልና ቤተ ክርስቲያናቷን በማቃጠል ተካሄደ። ለሁለት ዐሥርተ ዓመታት በሚጠጋ የመስክ ምርምር፣ የቤተ መዛግብት ቁፋሮ፣ እና የዓይን እማኞች ቃለ መጠይቅ፣ ካምቤል ኢጣሊያኖች ሳይመዘገብ እንዲቀር የተጠነቀቁለትንና ሰፊው ዓለም ያላስተዋለውን ዘመቻ አገጣጠመ። ዋናው ምሳሌው፣ በ1937 በደብረ ሊባኖስ ገዳም ላይ የተፈጸመው ጭፍጨፋ፣ ከተመዘገበው እጅግ የበለጠ ሆኖ ተገኘ፤ ይህም ከሰፊ እልቂት እጅግ የሚታየው ክፍል ብቻ ነበር።

መጽሐፉ በመጀመሪያ ለኢትዮጵያውያን አንባቢዎች፣ በተለይም ለኦርቶዶክስ ምእመናንና በአዲስ አበባ የየካቲት 12 ሐውልትን አልፎ ምን እንደሚዘክር ለሚጠይቅ ሁሉ ይናገራል። ስለ ኢጣሊያ ወረራና ስለ አርበኞች የሚማሩ ግን ስለ ሃይማኖታዊ ገጽታው የማይማሩ የሁለተኛ ደረጃ መልቀቂያ ፈተና ተማሪዎችን ጨምሮ ለታሪክ ተማሪዎች ይናገራል። እንዲሁም አንድ ግፍ በሩቅ ሥፍራዎች፣ ምስክር በማይተዉ ሰዎች ላይ እንዴት ተፈጽሞ ከዚያም ከመዝገብ በጸጥታ እንደሚጠፋ መረዳት ለሚፈልጉ አንባቢዎች ይናገራል።

ይህ ጨዋነት የተሞላበት፣ በብዙ ማስረጃ የተደገፈ ሥራ ነው፤ ካምቤልም ማስረጃው ራሱ ክብደቱን እንዲሸከም ይተወዋል። ግኝቶቹን አያለሰልስም፣ አያጋንንምም። ጉዳዩን በሚገባው ቁምነገር ይይዘዋል፤ ሰለባዎቹ በአብዛኛው ኦርቶዶክስ ክርስቲያኖች ቢሆኑም ክርስቲያኖች ብቻ እንዳልነበሩ፣ ትእዛዙን የሰጡት ሰዎች ቅንዓት በሁሉም ኢጣሊያኖች ዘንድ እንዳልነበር ለመግለጽም ይጠነቀቃል።

ዋና ቁምነገሮች

• ወረራው እንደ ቅዱስ ጦርነት ተቀረጸ። የኢጣሊያ ካርዲናሎች፣ ሊቃነ ጳጳሳትና ጳጳሳት የ1935ቱን ዘመቻ በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን «መናፍቃንና ከሃዲዎች» ላይ እንደ መስቀል ጦርነት አወደሱትና ባረኩት።
• የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን በዓለም ካሉት ጥንታውያን አንዷ ናት። በኢትዮጵያ ክርስትና ወደ አራተኛው ክፍለ ዘመን ይመለሳል፤ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያንም ከዚያን ጊዜ ጀምሮ የአገሪቱ ማንነት ማእከል ሆና ቆይታለች።
• የካቲት 12 በከሸፈ ግድያ ሙከራ ጀመረ። ፌብሩዋሪ 19 ቀን 1937፣ ሁለት ወጣት ኤርትራውያን በአዲስ አበባ በተደረገ ሕዝባዊ ምጽዋት ላይ በምክትል ንጉሥ ሮዶልፎ ግራዚያኒ ላይ ቦንቦች ወረወሩ፤ አቆሰሉት እንጂ ከፍተኛ ባለሥልጣን አልገደሉም።
• የበቀል እርምጃው ጭፍጨፋ ሆነ። ኢጣሊያኖች በሥነ ሥርዓቱ ላይ ከነበሩት 3,000 ገደማ ኢትዮጵያውያን ሁሉንም ማለት ይቻላል ገደሉ፤ ጥቁር ሸሚዞችም በከተማዋ ለቀናት እያደኑ ገደሉ፤ በጠቅላላ 19,000 ገደማ ሰላማውያን ሞቱ ተብሎ ይገመታል።
• ደብረ ሊባኖስ ከተመዘገበው እጅግ የበለጠ ገዳይ ነበር። ካምቤል የግንቦት 1937ቱን የገዳም ጭፍጨፋ የሞት ቁጥር በ1,800 እና በ2,200 ገደማ መካከል ያስቀምጠዋል፤ በኢጣሊያ አዛዥ ቴሌግራሞች ከተጠቀሰው 320 ገደማ ቁጥር በተቃራኒ።
• የካህናት ግድያ በሥርዓት እንጂ በአጋጣሚ አልነበረም። ካምቤል በመቶዎች የሚቆጠሩ ቤተ ክርስቲያናትና ገዳማት የተጠቁበትን፣ 2,000 ገደማ ቤተ ክርስቲያናት የተዘረፉበትን ወይም የፈረሱበትን፣ በሺዎች የሚቆጠሩ ካህናት የተገደሉበትን ሰፊ ዘመቻ ይመዘግባል።
• ጦርነቱ ሙሶሊኒ ባለበት ቀን አላበቃም። ኢጣሊያ ሜይ 9 ቀን 1936 ድልን ብታውጅም፣ ውጊያውና የበቀል እርምጃው ለዓመታት ቀጠለ፤ ዓለም ትኩረቱን ወደ አውሮፓ ካዞረ በኋላ ሳይታይ።
• መዝገቡ ሊጠፋ ተቃርቦ ነበር። የተጠቁት ቤተ ክርስቲያናት ብዙ ጊዜ ሩቅ ስለነበሩና ካህናቱ ስለተገደሉ፣ ጥቂት ምስክሮች ተረፉ፤ የወረራው ሃይማኖታዊ ገጽታም ካምቤል እስኪያገጣጥመው ድረስ ሳይመዘገብ ቆየ።

ጥልቅ ማጠቃለያ

ካምቤል መጽሐፉን ለሁለት ዐሥርተ ዓመታት ገደማ ገነባ፤ ለአብዛኛው ጊዜም መጽሐፉ የተወሰነለት ኢትዮጵያዊ ምሁር ሪቻርድ ፓንኩረስት አብሮት ነበር። ይህ በግራዚያኒ ላይ ስለተሞከረው ግድያ ሴራና ስለ አዲስ አበባ ጭፍጨፋ ያደረጋቸውን ጥናቶች የሚያካትት የሦስት መጻሕፍት ቁንጮ ነው። እንደ አንድ ገዳም ጭፍጨፋ ምርመራ የጀመረው፣ ማስረጃ እየተከማቸ ሲሄድ፣ በመላ ብሔራዊ ቤተ ክርስቲያን ላይ የተደረገ ዘመቻ ታሪክ ሆኖ ሰፋ። ሥራው የሥፍራ ጉብኝቶችን፣ የከሸፉ ጅማሮዎችን፣ እና ጥቂት የኢጣሊያ ሰነዶችን ከተረፉ ሰዎች ምስክርነትና ከቤተ ክርስቲያኒቱ መዛግብት ጋር በትዕግሥት ማመሳከርን ጠየቀ፤ ካምቤልም የተገለጠለት ምስል ሲጀምር ካሰበው እጅግ የጨለመ እንደነበር አንባቢውን አስቀድሞ ያስጠነቅቃል።

እጅግ ጥንታዊ ቤተ ክርስቲያን

ኢትዮጵያ ክርስትናን በአራተኛው ክፍለ ዘመን ተቀበለች፤ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያንም በዓለም ካሉት ጥንታውያን ብሔራዊ ቤተ ክርስቲያናት አንዷ ሆነች። ካምቤል በተደፈረው ነገር ምን ያህል ከባድ እንደነበር በማስቀመጥ ይከፍታል። በ13ኛው ክፍለ ዘመን መነኩሴ በተክለ ሃይማኖት የተመሠረተው የደብረ ሊባኖስ ገዳም፣ ስሙም «የእምነት ተክል» ማለት ነው፣ በአገሪቱ እጅግ ከተከበሩ የሐዋርያዊ ጉዞ ሥፍራዎች አንዱ ነበር፤ ዋናው ቤተ ክርስቲያኑም በንጉሠ ነገሥት ምኒልክ ታደሰ። ቤተ ክርስቲያኒቱ የጎን ተቋም አልነበረችም። ከንግሡ፣ ከዘመን አቆጣጠሩ፣ ከመሬቱና ከብሔራዊ ስሜቱ ጋር የተሣሰረች ነበረች፤ ለዚህም ነው ዒላማ የሆነችው። ደብረ ሊባኖስ የተለየ ቦታ ነበራት፦ አበ ምኔቷ የኢትዮጵያ መነኮሳት ራስና ከሊቀ ጳጳሱ ቀጥሎ በቤተ ክርስቲያኒቱ ሁለተኛው ከፍተኛ ሰው የሆነውን «እጨጌ» የሚል ማዕረግ ይይዝ ነበር፤ ገዳሙም ከስድስት ክፍለ ዘመናት በላይ የአገሪቱ መንፈሳዊ ልብ ሆኖ ቆይቷል። እሷን መምታት አገሪቱን አንድ ላይ ያስተሳሰረውን ተቋም መምታት ነበር።

እንደ መስቀል ጦርነት የተባረከ ጦርነት

የካምቤል እጅግ ሹል መከራከሪያ የኢጣሊያን ካቶሊክ መሪዎችን ይመለከታል። ከፍተኛ ካህናት ወረራውን እንደ ቅዱስ ተግባር እንዴት እንዳወደሱት ይመዘግባል። በጥቅምት 1935፣ ተደማጩ የሚላን ሊቀ ጳጳስ ካርዲናል ሹስተር ዘመቻው መለኮታዊ ማኅተም የተደረገበት የሚመስል ቡራኬ ሰጠ፤ ጦርነቱን ለመደጎም የተሰበሰቡትን በሺዎች የሚቆጠሩ የብረት ቀለበቶችም ባረከ። ሌሎች ካርዲናሎችና ጳጳሳት ኦርቶዶክሳውያን ኢትዮጵያውያንን ወደ ሮም እምነት ሊመለሱ የሚገቡ «መናፍቃንና ከሃዲዎች» አድርገው በመፈረጅ ተባበሩ። ካምቤል የመካከለኛው ዘመን የመስቀል ጦርነቶች አነጋገር በ1935-1937 ስብከቶች ውስጥ ቃል በቃል ሊባል በሚችል መልኩ እንደገና እንዴት እንደተነሣ ይከታተላል። ለብዙ ኢጣሊያኖች ይህ ከቅኝ ግዛት ጦርነት ያለፈ ሆነ። ቅዱስ ጦርነት ነበር።

የሙሶሊኒ ዓላማ ራሱ ፖለቲካዊ ነበር፣ የቀድሞ ውርደቶችን ለመበቀልና የኢጣሊያንና የፋሺዝምን ክብር ለማስፋት፤ ነገር ግን የቤተ ክርስቲያኒቱ ቡራኬ ለተግባሩ ወደ ኢጣሊያ ኅብረተሰብ ጥልቅ የሚደርስ ሞራላዊ ሽፋን ሰጠው። ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ በበኩላቸው የኢትዮጵያን ጉዳይ ወደ ጄኔቫ የመንግሥታት ማኅበር ወሰዱ፤ ወረራውን ለማስቆም በመጨረሻ ምንም ባላደረገ ዓለም አቀፍ ሥርዓት ላይ ብዙ እምነት ጥለው ነበር። ከዘመኑ ከፍተኛ ካህናት መካከል ቆይቶ ጳጳስ ፒዮስ 12ኛ የሆነው የቫቲካን ጸሐፊ ካርዲናል ኢዩጂኒዮ ፓቼሊ ይገኝበታል፤ ይህም የጦርነቱ ማጽደቅ ወደ ቤተ ክርስቲያኒቱ ማእከል ምን ያህል እንደቀረበ ማስታወሻ ነው።

የካቲት 12፦ የአዲስ አበባ ጭፍጨፋ

ዓርብ ፌብሩዋሪ 19 ቀን 1937፣ የካቲት 12 ተብሎ በሚታወሰው ቀን፣ ምክትል ንጉሥ ሮዶልፎ ግራዚያኒ በስድስት ኪሎ በሚገኘው የቀድሞ ቤተ መንግሥት ሕዝባዊ ምጽዋት አደረገ። በሥነ ሥርዓቱ ጊዜ፣ ከአጃቢዎቹ መካከል የነበሩ ሁለት ወጣት ኤርትራውያን በመድረኩ ላይ ቦንቦች ወረወሩ። ግራዚያኒና በርካታ ባለሥልጣናት ቆሰሉ፣ ከፍተኛ ሰዎች ግን አልሞቱም። ምላሹ ፈጣንና ሰፊ ነበር። ኢጣሊያኖች በሥነ ሥርዓቱ ላይ ከተሰበሰቡት 3,000 ገደማ ኢትዮጵያውያን ሁሉንም ማለት ይቻላል ገደሉ። በዚያ ምሽት የፋሺስት ጸሐፊ ጊዶ ኮርቴዜ የ6ኛውን «ቴቨሬ» ክፍለ ጦር ጥቁር ሸሚዞች፣ ከኢጣሊያ ሲቪሎች ጋር አስተባብሮ ለቀናት ላልተገደበ ግድያና ዘረፋ ለቀቀ። ከ4,000 በላይ ቤቶች ተቃጠሉ፣ ነዋሪዎች በመንገድ ተባረሩ፣ በጠቅላላ 19,000 ገደማ ኢትዮጵያውያን ሰላማውያን ሞቱ፤ ከእነዚህም መካከል ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው የተማሩ ሰዎች ነበሩ። ካምቤል ይህን ኢጣሊያኖች በኢትዮጵያ የፈጸሙት ትልቁ ነጠላ የሰብአዊነት ወንጀል ብሎ ይጠራዋል። ቤተሰብ ሙታኑን እንዲቀብር አልተፈቀደም፤ አስከሬኖች በአደባባይ ተቃጠሉ ወይም ወደ ወንዞችና ጉድጓዶች ተጣሉ፤ በሺዎች የሚቆጠሩም ተሰብስበው እስከ ሶማሊላንድና ኤርትራ ድረስ ወደ ማጎሪያ ካምፖች ተወሰዱ። ዋና ከተማዋ ስትቃጠል፣ ኢጣሊያኖች ጦር ሰፍሮ በነበረባቸው ሁሉ በሁለተኛ ደረጃ ከተሞች ተመሳሳይ ጭፍጨፋ ፈጸሙ። ካምቤል ይህን በካቶሊክ መሪነት በተደረገ ወረራ በኦርቶዶክስ ክርስቲያን አገር ዋና ከተማ ላይ ከ1204ቱ የአራተኛው የመስቀል ጦርነት የቁስጥንጥንያ ዘረፋ ወዲህ የተፈጸመ እጅግ ገዳዩ ጥቃት ብሎ ይገልጸዋል። በከፍታው ላይ፣ ኢጣሊያኖች የምኒልክን ንጉሣዊ ቤተ ክርስቲያን፣ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ በ1930 የነገሡበትን ቅዱስ ጊዮርጊስ ካቴድራልን ለማቃጠል ሞከሩ፤ የንጉሡንም የፈረስ ሐውልት በቅኝ ግዛት ሚኒስትር አሌሳንድሮ ሌሶና ትእዛዝ አስቀድመው አፍርሰው ነበር።

ደብረ ሊባኖስ

ከየካቲት 12 በኋላ፣ ግራዚያኒ እንቅፋት ናቸው ብሎ ባያቸው ተቋማት ላይ ዞረ፤ ከእነርሱም መካከል የአማራ መኳንንት፣ የተማረው ክፍል፣ እና ከሁሉም በላይ በተባባሪነት ወይም ቢያንስ ምላሽ ባለመስጠት የከሰሳት ቤተ ክርስቲያን ነበሩ። በግንቦት 1937 የደብረ ሊባኖስን ጥፋት አዘዘ። ሥራው ለጄኔራል ፒዬትሮ ማሌቲ ወደቀ፤ እርሱም ካህናቱንና ምእመናኑን አሰባስቦ በመኪና ወደ ላጋ ወልዴና ወደ ደብረ ብርሃን አቅራቢያ ወደሚገኘው ቦራሌ የግድያ ሥፍራዎች አስወሰዳቸው። የኢጣሊያ አዛዥ ቴሌግራሞች 320 ገደማ ሙታን ዘገቡ። ካምቤል ግን በዓይን እማኞችና በገዳሙ መዛግብት ላይ ተመሥርቶ ያደረገው ግምት ትክክለኛውን ቁጥር በ1,800 እና በ2,200 ገደማ መካከል ያስቀምጠዋል፤ ይህም መነኮሳትን፣ ዲያቆናትን፣ ቄሶችን፣ ተማሪዎችን፣ እና ከመላ አገሪቱ የመጡ ምእመናንን ይጨምራል። ከመጨረሻዎቹ ሙታን መካከል፣ ለደኅንነት ሲባል በመጋዘን ተቆልፈው የነበሩና ገዳሙ ሲባዶ የተራቡ ሕፃናትና አገልጋዮች ነበሩ። ግድያው ለበርካታ ቀናት በግንቦት ተደረገ፤ በገዳሙ፣ በላጋ ወልዴ፣ እና በቦራሌ የተለያዩ ግድያዎች ተፈጸሙ፤ ከደብረ ሊባኖስ መነኮሳት አልፎ ከመላ አገሪቱ ቤተ ክርስቲያናት የመጡ ካህናትን፣ ተማሪዎችንና ምእመናንን ደረሰ። የማሌቲ የጽሑፍ ትእዛዝ የገዳሙን መነኮሳት ብቻ ይሸፍን ነበር፤ ይህም ካምቤልን ከባድ ጥያቄ ይተውለታል፦ ትእዛዝ ብቻ የሚከተል መስሎ የሚያቀርብ አዛዥ፣ ሊገድላቸው ያልታዘዘውን ምእመናንና ካህናት ገድሎ ለምን ከትእዛዙ እጅግ አለፈ? በከፍተኛ አዛዥ በጽሑፍ የታዘዘው ይህ ጭፍጨፋ የዘመቻው እጅግ የተመዘገበ ክፍል ነበር፤ ሆኖም እርሱ እንኳ ከእውነተኛ መጠኑ ጥቂቱ ብቻ ተመዝግቦ ነበር።

ሰፊው እልቂት

ደብረ ሊባኖስ፣ ካምቤል እንደሚከራከረው፣ የበረዶ ግግሩ ጫፍ ብቻ ነበር። ጥልቅ ቆፍሮ ሲሄድ፣ የካህናት ግድያና የቤተ ክርስቲያን ማቃጠል ከከተማ ከተማ፣ ከመንደር መንደር እንደተፈጸመ አገኘ፤ ብዙ ጊዜም ምስክር በማይተርፍባቸው ሩቅ ሥፍራዎች። ከጦርነቱ በኋላ የቀረበ የኢትዮጵያ ሪፖርት 2,000 ገደማ ቤተ ክርስቲያናት እንደተዘረፉ ወይም እንደፈረሱና 500,000 ቤቶችና ንብረቶች እንደተቃጠሉ ዘገበ። ካምቤል ይህ በወረራ ጊዜ ኢትዮጵያ ውስጥ ከነበሩት ከ10,000 በላይ ግምታዊ ቤተ ክርስቲያናት ምናልባት አንድ አምስተኛውን እንደሚወክል ይጠቅሳል። አብዛኞቹ ሰላማውያን ሰለባዎች ክርስቲያኖች፣ አብዛኞቹም ኦርቶዶክሶች ነበሩ ብሎ ይደመድማል፤ ሆኖም ሙታኑ ክርስቲያኖች ብቻ እንዳልነበሩና መከራው በመላ ሕዝቡ ላይ እንደወደቀ በጥንቃቄ ይመዘግባል። ወረራው በወታደሮች ላይ ብቻ ሳይሆን በሰላማውያን ላይ ሆን ተብሎ የተካሄደ «ሁለንተናዊ ጦርነት» የተባለ ዓይነትንም አስተዋወቀ፤ ይህም አውሮፓ በቀጣዮቹ ዓመታት ጠንቅቆ የሚያውቀው ዘዴ ነበር። ዓለም ሙሶሊኒ ሜይ 9 ቀን 1936 ግዛቱን ሲያውጅ ጦርነቱ አለቀ ብሎ ስለ አመነ፣ ከዚህ ምንም ማለት ይቻላል ወደ ውጭ ፕሬስ አልደረሰም። በእውን ግን ውጊያውና የበቀል እርምጃው ለዓመታት ቀጠለ፤ ካምቤልም ከዚያ ቀን በፊት ከሞቱት ይልቅ ከዚያ በኋላ በኢጣሊያ ጦር እጅ የሞቱ ኢትዮጵያውያን እንደሚበልጡ ይጠቅሳል፤ ጋዜጠኞችም ሁለቱ ጦሮች አሁንም እየተዋጉ መሆናቸውን እንዳይዘግቡ ተከልክለው ነበር።

መዝገቡን ማዳን

የመጽሐፉ ስኬት ማዳን ነው። ካምቤል ሆን ተብሎ የተደረገ ዘመቻ በፈጻሚዎቹ ራሳቸው እንዴት እንደተደበቀ ያሳያል፤ ምስክሮቹን ገድለው ግድያውን ፕሬስ በማይደርስባቸው ሥፍራዎች በማድረግ፤ ከዚያም ሰፊው ዓለም ስለ ራቀ ከታሪክ እንዴት እንደ ተንሸራተተ ያሳያል። ጥቂት የኢጣሊያ ሰነዶችን ከኢትዮጵያ የቃል ምስክርነትና ከቤተ ክርስቲያኒቱ መዛግብት ጋር በማጣመር፣ የተፈጸመውን መጠንም ሆነ በእምነት ላይ የተደረገ ጦርነት መሆኑን ይመልሳል። የተፈጸመው ለምን እንደሚያስፈልግ በማሰላሰል፣ እና በ20ኛው ክፍለ ዘመን እንደገና የተነሣው የመስቀል ጦርነት መንፈስ በዓለም ጥንታውያን ክርስቲያን አገራት በአንዷ ላይ ስለጣለው ረዥም ጥላ በማሰብ ይዘጋዋል። የማዳኑ ዓላማ፣ እንደሚጠቁመው፣ ሙታኑን መሰየም ብቻ ሳይሆን፣ በጸጥታ የተፈጸመ ወንጀል ከእንግዲህ በጸጥታ እንዳያርፍ ማድረግ ነው።

ስለ ደራሲው

ኢያን ካምቤል ስለ ኢጣሊያ የኢትዮጵያ ወረራ ባደረጋቸው ምርመራዎች የሚታወቅ የታሪክ ምሁር ነው፤ ለበርካታ ዓመታትም ኢትዮጵያ ውስጥ ኖሮ ሠርቷል። «ቅዱስ ጦርነት» በዚህ ጉዳይ ሦስተኛ መጽሐፉ ነው፤ የሙሶሊኒን ምክትል ንጉሥ ለመግደል የተሞከረውን የመረመረውን «የግራዚያኒ ግድያ ሴራ»ን፣ እና ከየካቲት 12 በኋላ የተፈጸመውን ግድያ በዝርዝር የተረከውን «የአዲስ አበባ ጭፍጨፋ፦ የኢጣሊያ ብሔራዊ ውርደት»ን ይከተላል። እንዲሁም ለደብረ ሊባኖስ ጭፍጨፋ ብቻ የተወሰነ ጥናት ጽፏል። ዘዴው የኢጣሊያንና የኢትዮጵያን ምንጮች የቤተ መዛግብት ምርምር ከሰፊ የመስክ ሥራና ከዓይን እማኞች ቃለ መጠይቅ ጋር ያጣምራል፤ ሥራውም የፋሺስት ኢጣሊያ በኢትዮጵያ የፈጸመቻቸውን ወንጀሎች ለመመዝገብ በሚደረገው ዘመናዊ ጥረት ማእከል ሆኗል። «ቅዱስ ጦርነት» በ2021 በለንደኑ ኸርስት እና ኩባንያ ታተመ፤ ለኢትዮጵያዊ ምሁር ሪቻርድ ፓንኩረስት የተወሰነ ነው።